Thông tin sức khỏe

Ngứa Họng Ho Có Đờm: Nguyên Nhân Và Cách Trị Hiệu Quả

Ngứa họng ho có đờm là tổ hợp triệu chứng khó chịu khiến nhiều người thắc mắc nguyên nhân và cách trị ngứa họng ho có đờm hiệu quả.

Bị ngứa cổ họng và ho có đờm tạo thành "vòng luẩn quẩn" khó thoát, đặc biệt là ngứa họng ho có đờm vào ban đêm. 

Bài viết này phân tích chi tiết các nguyên nhân từ viêm họng, chảy dịch mũi sau đến dị ứng, cùng mẹo dân gian trị ngứa họng ho có đờm và thuốc trị ngứa họng ho có đờm an toàn.​

Ngứa Họng Ho Có Đờm: Nguyên Nhân Và Cách Trị Hiệu Quả

Giải mã triệu chứng ngứa họng → Ho → Có đờm

Ho ngứa họng có đờm là một chuỗi phản ứng rất phổ biến của đường hô hấp khi gặp tác nhân kích thích.​

Giai đoạn 1 - Kích ứng:​

  • Một tác nhân (virus, vi khuẩn, dị ứng, axit dạ dày) gây viêm và kích ứng niêm mạc họng

  • Các thụ thể cảm giác (RAR - rapidly adapting receptors) ở họng và phế quản bị kích hoạt​

  • Tạo cảm giác ngứa, rát, vướng ở cổ họng

Giai đoạn 2 - Phản xạ ho:​

  • Cảm giác ngứa kích hoạt phản xạ ho (cough reflex) qua đường dẫn truyền thần kinh tới não​

  • Ho là cơ chế tự vệ để cố gắng loại bỏ sự khó chịu và chất gây kích thích

  • Phản xạ ho gồm 3 pha: hít vào sâu → đóng thanh quản → thở mạnh ra (tạo tiếng ho)​

Giai đoạn 3 - Tăng tiết đờm:​

  • Tình trạng viêm và hành động ho liên tục kích thích tuyến nhầy ở đường thở

  • Đường hô hấp tăng tiết dịch nhầy (đờm) để bảo vệ niêm mạc và bẫy vi khuẩn​

  • Đờm ban đầu có thể trong hoặc trắng

Giai đoạn 4 - Vòng lặp:​

  • Đờm tích tụ lại tiếp tục gây vướng và ngứa họng

  • Lại kích thích ho nhiều hơn để tống đờm ra

  • Nếu không điều trị đúng, vòng luẩn quẩn này cứ lặp đi lặp lại

Ngứa họng ho có đờm kéo dài xảy ra khi vòng luẩn quẩn không được phá vỡ. Để điều trị hiệu quả, cần phải giải quyết nguyên nhân gốc rễ (virus, dị ứng, trào ngược...) thay vì chỉ tập trung vào triệu chứng.​

Nguyên nhân gây ngứa họng, ho có đờm phổ biến 

1. Viêm họng, viêm phế quản (do virus là chủ yếu)

Đây là nguyên nhân hàng đầu của ngứa họng ho có đờm.​

Cơ chế: Virus (rhinovirus, coronavirus, adenovirus, influenza) tấn công niêm mạc họng và phế quản gây viêm, ngứa rát, sau đó cơ thể phản ứng bằng ho và tiết đờm để đào thải virus.​

Triệu chứng đi kèm:​

  • Sốt nhẹ đến trung bình (37.5-39°C)

  • Mệt mỏi, đau người

  • Sổ mũi, nghẹt mũi

  • Đau đầu nhẹ

  • Mất vị giác (đôi khi)

  • Ngứa họng ho có đờm vào buổi sáng sau khi thức dậy

Diễn tiến: Triệu chứng thường đỉnh điểm ngày 2-3, sau đó giảm dần trong 7-10 ngày.​

Viêm họng, viêm phế quản

2. Chảy dịch mũi sau (Postnasal drip)

Đây là nguyên nhân thứ hai phổ biến nhất và thường bị bỏ qua.​

Cơ chế: Dịch nhầy từ mũi và xoang (do cảm lạnh, viêm mũi dị ứng, viêm xoang) chảy xuống thành sau họng, gây kích ứng liên tục, tạo cảm giác ngứa và kích thích ho, đặc biệt là khi nằm.​

Triệu chứng gợi ý:​

  • Cảm giác vướng họng liên tục

  • Luôn muốn hắng giọng, khạc khạc

  • Ngứa họng ho có đờm vào ban đêm nhiều hơn (khi nằm xuống, dịch mũi chảy nhiều hơn)​

  • Ho kéo dài sau khi cảm lạnh đã hết

  • Đờm thường trong hoặc trắng, loãng

Nguyên nhân gốc của chảy dịch mũi sau:​

  • Viêm mũi dị ứng (hay fever)

  • Viêm xoang cấp hoặc mãn tính

  • Nhiễm virus đường hô hấp trên

  • Phì đại cuốn mũi

3. Viêm mũi dị ứng và hen suyễn

Nguyên nhân dị ứng rất phổ biến gây ho ngứa họng có đờm kéo dài.​

Cơ chế: Các tác nhân gây dị ứng (phấn hoa, bụi nhà, lông thú cưng, nấm mốc, ve bụi) gây ra phản ứng viêm toàn bộ đường hô hấp thông qua giải phóng histamine, dẫn đến ngứa mũi, ngứa họng, ho và tăng tiết đờm.​

Triệu chứng gợi ý:​

Viêm mũi dị ứng:

  • Hắt xì liên tục

  • Chảy nước mũi trong, loãng

  • Ngứa mũi, ngứa mắt, ngứa tai

  • Ngứa họng và ho có đờm nhẹ đến trung bình

  • Triệu chứng theo mùa hoặc khi tiếp xúc tác nhân

Hen suyễn:​

  • Khó thở, tức ngực

  • Thở khò khè (wheezing)

  • Ho nhiều về đêm và sáng sớm

  • Đờm trắng, dính, khó khạc

  • Ho tăng khi vận động hoặc hít không khí lạnh

Lưu ý: 90% cơn ho mãn tính do 3 nguyên nhân: hen suyễn, trào ngược dạ dày và chảy dịch mũi sau.​

4. Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Axit dạ dày trào lên gây kích ứng và viêm mạn tính niêm mạc họng, gây ngứa, vướng và ho có đờm.​

Cơ chế: Axit và pepsin từ dạ dày trào ngược lên thực quản và cổ họng (laryngopharyngeal reflux - LPR), gây kích thích trực tiếp. Nghiên cứu cho thấy có "phản xạ thực quản-phế quản" (esophago-bronchial reflex) - kích thích ở thực quản có thể kích hoạt phản xạ ho qua đường thần kinh.​

Triệu chứng gợi ý:

  • Ợ nóng, ợ chua (đặc biệt sau ăn no hoặc nằm)

  • Đắng miệng, hơi thở có mùi

  • Đau họng nhiều hơn vào buổi sáng (sau nằm cả đêm)

  • Ngứa họng ho có đờm vào buổi sáng khi thức dậy​

  • Khó nuốt, cảm giác vướng cổ họng

  • Ho khan chuyển sang ho có đờm loãng

Đặc điểm: Đây là nguyên nhân mạn tính, cần điều trị lâu dài mới hết.

Cách giảm triệu chứng ho ngứa họng có đờm tại nhà

Các biện pháp làm dịu cổ họng tức thì

Cách trị ngứa họng ho có đờm tại nhà hiệu quả nhất:​

Súc họng bằng nước muối ấm:​

  • Cách làm: 1 thìa cà phê muối + 250ml nước ấm

  • Cách dùng: Súc họng 2-3 phút, nhổ ra, làm 3-4 lần/ngày

  • Hiệu quả: Sát khuẩn, giảm viêm, làm sạch dịch nhầy, giảm ngứa họng ngay lập tức​

Uống nhiều nước ấm:​

  • Mục tiêu: 2-3 lít/ngày

  • Giúp giữ ẩm cổ họng, làm loãng đờm, giảm cảm giác ngứa

  • Nước ấm tốt hơn nước lạnh (nước lạnh có thể làm co mạch, tăng ngứa)

Ngậm mật ong, viên ngậm thảo dược:​

  • Mật ong: Ngậm 1 thìa cà phê mật ong nguyên chất, nuốt từ từ

  • Viên ngậm: Chọn loại có bạc hà, húng chanh, xạ can

  • Hiệu quả: Tạo lớp màng bảo vệ niêm mạc, giảm ngứa rát, ức chế phản xạ ho

Các biện pháp làm dịu cổ họng tức thì

Các loại thức uống hỗ trợ trị ngứa họng ho

Mẹo dân gian trị ngứa họng ho có đờm bằng thức uống thảo dược:​

Trà gừng mật ong:​

  • Gừng tươi 10g đập dập + 250ml nước, đun sôi 10 phút

  • Cho mật ong khi nguội bớt

  • Uống 2-3 lần/ngày

  • Tác dụng: Kháng viêm, long đờm, ấm họng

Trà hoa cúc:​

  • Hoa cúc khô 5g hãm với nước sôi

  • Uống ấm

  • Tác dụng: Kháng viêm, giảm dị ứng, làm dịu họng

Trà cam thảo:​

  • Cam thảo 3-5g sắc với 200ml nước

  • Uống 2 lần/ngày

  • Tác dụng: Giảm ho, giảm viêm, bảo vệ niêm mạc

Sữa nghệ:​

  • 1 thìa cà phê nghệ bột + 200ml sữa nóng

  • Uống trước khi ngủ

  • Tác dụng: Kháng viêm mạnh, giảm ngứa họng ban đêm

Các biện pháp vật lý giảm ho ngứa họng tại nhà

Xông hơi mũi họng:​

  • Xông hơi nước ấm hoặc tinh dầu bạc hà, tràm trà

  • 2 lần/ngày, mỗi lần 10-15 phút

  • Hiệu quả: Làm ẩm, dịu đường thở, giảm ngứa họng

Sử dụng máy tạo độ ẩm:​

  • Đặt trong phòng ngủ

  • Độ ẩm lý tưởng: 40-60%

  • Hiệu quả: Đặc biệt hữu ích cho ngứa họng ho có đờm vào ban đêm do không khí khô​

Vỗ rung long đờm:

  • Nếu có nhiều đờm, vỗ nhẹ lưng từ dưới lên

  • 2-3 lần/ngày, mỗi lần 10 phút

  • Giúp đờm bong ra và tống xuất dễ hơn

Nâng cao đầu giường:​

  • Nâng đầu giường 15-20cm

  • Giảm chảy dịch mũi sau và trào ngược dạ dày vào ban đêm

  • Cải thiện ngứa họng ho có đờm vào ban đêm

Dùng thuốc không kê đơn (theo tư vấn dược sĩ)

Thuốc trị ngứa họng ho có đờm có thể mua tại nhà thuốc:​

Thuốc kháng histamine:​

  • Loại: Cetirizine, Loratadine, Fexofenadine

  • Chỉ định: Rất hiệu quả nếu nguyên nhân là dị ứng hoặc chảy dịch mũi sau​

  • Liều dùng: 1 viên/ngày, uống buổi tối

  • Lưu ý: Thuốc thế hệ mới ít gây buồn ngủ hơn

Thuốc long đờm:

  • Loại: Acetylcysteine (ACC), Ambroxol, Bromhexin

  • Chỉ định: Giúp làm loãng và tống đờm ra dễ dàng hơn

  • Liều dùng: Theo hướng dẫn trên nhãn

Xịt mũi corticoid:​

  • Loại: Fluticasone, Mometasone

  • Chỉ định: Viêm mũi dị ứng, chảy dịch mũi sau

  • Hiệu quả: Giảm viêm, giảm tiết dịch, phá vỡ vòng luẩn quẩn

Tránh thuốc ức chế ho khan:

  • Vì sẽ làm ứ đọng đờm trong phổi

  • Chỉ dùng nếu ho khan không có đờm

Khi nào ho ngứa họng có đờm cần được bác sĩ thăm khám?

Ngứa họng ho có đờm kéo dài cần đi khám nếu:​

Triệu chứng kéo dài

  • Ho kéo dài >2-3 tuần không thuyên giảm dù đã tự điều trị

  • Triệu chứng ngày càng nặng hơn thay vì giảm dần

  • Ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt hàng ngày

Dấu hiệu nguy hiểm

Cần đi khám ngay nếu có:​

  • Ho ra máu (bất kỳ lượng nào)

  • Sốt cao >39°C hoặc sốt kéo dài >5 ngày

  • Khó thở, thở nhanh, thở khò khè nghiêm trọng

  • Đau ngực khi hít thở sâu hoặc ho

  • Sụt cân không rõ nguyên nhân

  • Đờm có màu xanh, vàng đặc kéo dài >1 tuần (dấu hiệu bội nhiễm khuẩn)

Nghi ngờ bệnh mãn tính

Cần khám để chẩn đoán và điều trị tận gốc khi:​

  • Nghi ngờ trào ngược dạ dày: Có ợ nóng, ợ chua, đau dạ dày

  • Nghi ngờ hen suyễn: Khó thở, thở khò khè, ho khi gắng sức

  • Nghi ngờ viêm xoang mãn tính: Đau đầu, nghẹt mũi kéo dài, chảy dịch mũi sau không hết

  • Nghi ngờ viêm phế quản mãn tính/COPD: Người hút thuốc, ho đờm vào buổi sáng kéo dài

Ho ngứa họng có đờm khám chuyên khoa nào?

  • Tai Mũi Họng (TMH): Là chuyên khoa phù hợp nhất để khám họng, mũi, thanh quản

  • Hô hấp: Nếu nghi ngờ hen suyễn, COPD

  • Tiêu hóa: Nếu nghi ngờ trào ngược dạ dày

  • Dị ứng - Miễn dịch: Nếu nghi ngờ dị ứng

Ho ngứa họng có đờm khám chuyên khoa nào?

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

Tại sao tôi lại ngứa họng và ho nhiều hơn vào ban đêm?

Ngứa họng ho có đờm vào ban đêm có nhiều nguyên nhân:​

  • Tư thế nằm: Làm dịch mũi chảy xuống họng nhiều hơn, kích thích ho​

  • Không khí khô: Ban đêm độ ẩm giảm, làm khô niêm mạc họng, tăng ngứa​

  • Trào ngược: Khi nằm, axit dạ dày dễ trào ngược lên họng hơn

  • Giải pháp: Nâng cao đầu giường, dùng máy tạo độ ẩm, uống nước trước khi ngủ​

Làm thế nào để trị chảy dịch mũi sau?

Phải điều trị nguyên nhân gốc rễ:​

  • Viêm mũi dị ứng: Tránh tác nhân gây dị ứng, dùng thuốc kháng histamine và xịt mũi corticoid​

  • Viêm xoang: Kháng sinh nếu do vi khuẩn, rửa mũi thường xuyên

  • Phì đại cuốn mũi: Có thể cần can thiệp phẫu thuật

  • Biện pháp hỗ trợ: Rửa mũi nước muối 2-3 lần/ngày giúp rất nhiều​

Ngứa họng ho có đờm có phải là triệu chứng của hậu Covid không?

Có, ngứa họng ho có đờm là một trong những triệu chứng rất phổ biến của hội chứng hậu Covid (Long Covid). Nhiều bệnh nhân phàn nàn ho và ngứa họng kéo dài hàng tuần đến hàng tháng sau khi khỏi Covid-19, do tổn thương và viêm mạn tính đường hô hấp. Cần theo dõi và điều trị triệu chứng, có thể cần khám chuyên khoa hô hấp.

Có nên dùng kháng sinh để trị ngứa họng ho có đờm không?

Chỉ khi có bằng chứng nhiễm khuẩn do bác sĩ chỉ định. Hầu hết các trường hợp ngứa họng ho có đờm là do virus, dị ứng, chảy dịch mũi sau hoặc trào ngược - kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng. Dùng kháng sinh lung tung gây kháng thuốc và tác dụng phụ. Chỉ dùng kháng sinh khi đờm chuyển màu vàng/xanh đặc kéo dài, sốt cao, và bác sĩ xác định nhiễm khuẩn.​

Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa - Hỗ trợ giảm ho đờm hiệu quả

Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium là thực phẩm bảo vệ sức khỏe với công dụng hỗ trợ cải thiện tình trạng ho, ho có đờm và hỗ trợ giảm đau họng, khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản.​

Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa - Hỗ trợ giảm ho đờm hiệu quả

Thành phần sản phẩm bao gồm: 140mg cao khô hỗn hợp tương đương thảo mộc thô gồm Thiên môn (rễ củ) 400mg, Mạch môn (rễ củ) 400mg, Xạ can (thân rễ) 400mg, Kha tử (quả) 200mg - các vị thuốc quý trong y học cổ truyền có tính bổ phế, nhuận táo, hóa đờm; cùng cao khô Lá thường xuân 20mg và tinh dầu Bạc hà 5mg, Gừng 1mg, Húng chanh 0,5mg giúp làm dịu họng và thông đường thở. Tỷ lệ cao khô/thảo mộc thô là 1/10.​

Đối tượng sử dụng: Trẻ em từ 6 tuổi và người lớn. Cách dùng: Ngậm từ từ trong miệng cho viên tan hết, không nhai, không nuốt nguyên viên. 

Lưu ý: Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.​

Sản phẩm có thể mua tại các nhà thuốc trên toàn quốc hoặc đặt hàng trực tuyến tại website titafa.com, hotline tư vấn 1900 2163.

Kết luận

Ngứa họng ho có đờm tạo thành vòng luẩn quẩn cần phá vỡ bằng cách điều trị đúng nguyên nhân gốc rễ. Theo công ty Titafa cách trị ngứa họng ho có đờm hiệu quả bao gồm súc họng nước muối, uống nhiều nước ấm và dùng thuốc kháng histamine nếu do dị ứng. Ngứa họng ho có đờm kéo dài >2 tuần hoặc kèm dấu hiệu nguy hiểm cần gặp bác sĩ TMH để chẩn đoán và điều trị.