Ho Ra Đờm Xanh Là Bệnh Gì?

Ho ra đờm xanh là dấu hiệu quan trọng báo động tình trạng nhiễm khuẩn đường hô hấp cần được quan tâm. Đờm xanh là bệnh gì và ho có đờm màu xanh có nguy hiểm không là câu hỏi của nhiều người. 

Bài viết này giải thích chi tiết cơ chế hình thành đờm xanh, các nguyên nhân phổ biến, cách trị ho ra đờm xanh và quan trọng nhất là ho ra đờm xanh uống thuốc gì để tránh lạm dụng kháng sinh.​

Tại sao đờm lại có màu xanh?

Màu sắc đờm là một manh mối quan trọng về tình trạng sức khỏe đường hô hấp. Mỗi màu sắc đều phản ánh một tình trạng sinh lý hoặc bệnh lý khác nhau.​

Cơ chế khoa học tạo màu xanh

Ho có đờm màu xanh KHÔNG phải do loại vi khuẩn cụ thể nào gây ra. Màu xanh được tạo ra bởi một cơ chế sinh học đặc biệt:​

Enzyme myeloperoxidase (MPO):​

• Là một loại enzyme có chứa sắt (heme protein) có màu xanh lá cây tự nhiên​

• Được lưu trữ trong các hạt azurophil (primary granules) của tế bào bạch cầu trung tính (neutrophils)​

• MPO chiếm phần lớn enzyme trong bạch cầu trung tính​

Quá trình giải phóng màu xanh:​

1. Khi có nhiễm trùng, hệ miễn dịch triển khai hàng triệu bạch cầu trung tính đến đường hô hấp

2. Các bạch cầu này "chiến đấu" với vi khuẩn và các mầm bệnh

3. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, bạch cầu trung tính chết đi và vỡ ra (degranulation)​

4. MPO được giải phóng vào dịch nhầy

5. Khi MPO tiếp xúc với môi trường trong đờm, màu xanh trở nên nổi bật hơn, nhuộm màu cho đờm​

Tên gọi cũ: MPO từng được gọi là "verdoperoxidase" (từ "verde" nghĩa là màu xanh) chính vì tính chất tạo màu xanh đặc trưng này.​

Ý nghĩa y học

Đờm xanh là bệnh gì? Đờm màu xanh (hoặc vàng) là một dấu hiệu mạnh mẽ cho thấy:​

• Hệ miễn dịch đang phản ứng dữ dội với tình trạng viêm nhiễm

• Có lượng lớn bạch cầu trung tính tham gia (neutrophilic inflammation)​

• Rất có thể là do nhiễm khuẩn vi khuẩn​

• Mức độ viêm đáng kể và nguy cơ đợt cấp cao​

Nguyên nhân gây ho có đờm xanh

1. Viêm phế quản cấp do vi khuẩn (bội nhiễm)

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của ho ra đờm xanh.​

Cơ chế bội nhiễm:​

• Thường bắt đầu bằng cảm lạnh/cúm do virus

• Đờm ban đầu trong hoặc trắng (giai đoạn virus)

• Sau 3-5 ngày, vi khuẩn "cơ hội" (Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis) tấn công vào đường thở đã bị suy yếu

• Gây ra bội nhiễm, đờm chuyển màu xanh hoặc vàng​

Triệu chứng đi kèm:​

• Ho nặng tiếng hơn, ho sâu từ ngực

• Sốt có thể quay trở lại hoặc cao hơn (38-39°C)

• Đau tức ngực khi ho

• Mệt mỏi tăng

• Khó thở nhẹ

Diễn tiến: Nếu không điều trị, có thể kéo dài 2-3 tuần.​

2. Viêm phổi (Pneumonia)

Tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng ở nhu mô phổi.​

Cơ chế: Vi khuẩn (phế cầu, mycoplasma, legionella) hoặc virus xâm nhập vào phế nang, gây viêm lan tỏa trong nhu mô phổi. Ho ra đờm xanh hoặc vàng đặc là triệu chứng rất điển hình.​

Triệu chứng đi kèm:​

• Sốt cao (39-40°C)

• Rét run, toàn thân nóng bừng

• Khó thở, thở nhanh

• Đau tức ngực khi hít thở sâu (đau màng phổi)

• Mệt mỏi li bì, ăn không ngon

• Nhịp tim nhanh

• Có thể ho ra máu (ít gặp)

Mức độ nghiêm trọng: Viêm phổi là bệnh nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền.​

3. Viêm xoang cấp hoặc mãn tính do vi khuẩn

Ho ra đờm xanh vào buổi sáng thường gặp ở viêm xoang.​

Cơ chế: Dịch mủ từ các xoang bị viêm (xoang hàm, xoang trán, xoang bướm) chảy xuống thành sau họng trong đêm (postnasal drip). Khi bệnh nhân thức dậy, ho và khạc ra, dịch này chính là đờm có màu xanh hoặc vàng.​

Triệu chứng đi kèm:​

• Đau nhức vùng mặt (trán, má, giữa hai mắt)

• Cảm giác căng, nặng vùng mặt

• Nghẹt mũi nặng

• Chảy nước mũi xanh/vàng, đặc

• Có thể có mùi hôi từ mũi họng

• Đau đầu

• Giảm khứu giác

Đặc điểm: Ho ra đờm xanh vào buổi sáng nhiều nhất, giảm dần trong ngày.​

4. Giãn phế quản (Bronchiectasis)

Tình trạng phế quản bị tổn thương và giãn ra không hồi phục, gây ứ đọng dịch nhầy và dễ nhiễm trùng tái phát.​

Cơ chế: Phế quản bị giãn tạo thành các túi chứa đầy dịch nhầy, là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi. Nhiễm trùng tái phát liên tục gây ho ra đờm xanh kéo dài.​

Triệu chứng đi kèm:​

• Ho khạc đờm mủ (xanh, vàng) hàng ngày

• Đặc biệt nhiều vào buổi sáng sau khi thức dậy

• Đờm có mùi hôi

• Ho ra máu (hemoptysis) - phổ biến

• Thở khò khè

• Mệt mỏi

Lưu ý: Đây là bệnh mãn tính cần theo dõi và điều trị lâu dài.​

5. Đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD)

Ở bệnh nhân COPD, khi có đợt cấp do nhiễm khuẩn, lượng đờm sẽ tăng lên và chuyển sang màu vàng hoặc xanh.​

Cơ chế: COPD làm tổn thương phổi và giảm khả năng tự làm sạch đường thở. Khi nhiễm khuẩn, bạch cầu trung tính tăng mạnh, giải phóng MPO, làm đờm chuyển xanh.​

Triệu chứng đợt cấp:​

• Tăng khó thở rõ rệt

• Tăng lượng đờm (đờm chuyển từ trắng sang xanh/vàng)

• Tăng độ đặc của đờm

• Ho nhiều hơn bình thường

• Thở khò khè tăng

• Sốt (không phải lúc nào cũng có)

Ho ra đờm xanh khi nào cần uống thuốc?

Tại sao không nên tự ý uống kháng sinh?

Ho ra đờm xanh uống thuốc gì` là câu hỏi quan trọng cần được trả lời đúng.​

Nguy cơ lạm dụng kháng sinh:​

Gây kháng thuốc:

• Vi khuẩn biến đổi, kháng lại kháng sinh

• Trong tương lai, khi thực sự cần kháng sinh, chúng không còn hiệu quả

• Kháng kháng sinh là khủng hoảng y tế toàn cầu

Tác dụng phụ:

• Rối loạn tiêu hóa (tiêu chảy, đau bụng)

• Phá hủy vi khuẩn có lợi trong đường ruột

• Tăng nguy cơ nhiễm nấm Candida

• Phản ứng dị ứng (nổi ban, sốc phản vệ)

Không phải lúc nào cũng cần kháng sinh:​

• Viêm phế quản cấp nhẹ có thể tự khỏi sau 1-2 tuần​

• Một số trường hợp ho ra đờm xanh đặc không sốt là giai đoạn cuối của nhiễm virus, không cần kháng sinh​

• Chỉ bác sĩ mới có thể quyết định loại kháng sinh phù hợp (theo vi khuẩn gây bệnh) và liều lượng chính xác​

Các dấu hiệu bắt buộc phải đi khám bác sĩ

Cách trị ho ra đờm xanh bắt đầu bằng việc đánh giá đúng mức độ nghiêm trọng.​

Đi khám ngay nếu:​

Triệu chứng kéo dài:

• Ho ra đờm xanh kéo dài >3-5 ngày không có dấu hiệu thuyên giảm​

• Đờm ngày càng đặc, nhiều hơn

• Đờm có mùi hôi

Triệu chứng nghiêm trọng:​

• Sốt cao >38.5°C hoặc sốt kéo dài >3 ngày

• Khó thở, thở nhanh, thở gắng sức

• Đau tức ngực, đau khi hít thở sâu

• Ho ra máu (đờm lẫn máu, màu hồng hoặc đỏ)

• Thở khò khè nặng

Triệu chứng toàn thân:​

• Mệt mỏi li bì, không thể làm việc

• Ăn uống kém, sụt cân

• Chóng mặt, ngất xỉu

• Sưng mắt cá chân (dấu hiệu suy tim)

Đối tượng nguy cơ cao:​

Cần đi khám sớm hơn nếu thuộc nhóm:

• Trẻ em ho ra đờm xanh (đặc biệt 2 tuổi)

• Người già >65 tuổi

• Người có bệnh nền (tim mạch, COPD, hen, tiểu đường, suy giảm miễn dịch)

• Phụ nữ mang thai

Các biện pháp hỗ trợ trị ho ra đờm xanh tại nhà

Cách trị ho ra đờm xanh tại nhà hỗ trợ cơ thể chống nhiễm trùng:​

Uống thật nhiều nước ấm

Cách long đờm tốt nhất:

• Mục tiêu: 2.5-3 lít/ngày

• Giúp làm loãng đờm, dễ khạc ra

• Nước ấm, trà thảo mộc, canh súp đều tốt

• Tránh nước lạnh và đồ uống có gas

Nghỉ ngơi đầy đủ

• Ngủ 8-10 giờ/đêm

• Hạn chế vận động nặng

• Để cơ thể tập trung năng lượng chống nhiễm trùng

Súc họng nước muối ấm

• 1 thìa cà phê muối + 250ml nước ấm

• Súc họng 2-3 phút, 3-4 lần/ngày

• Sát khuẩn, giảm viêm họng

Xông hơi hoặc dùng máy tạo độ ẩm

• Xông hơi nước ấm 2 lần/ngày

• Dùng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ (độ ẩm 40-60%)

• Giúp làm ẩm đường thở, long đờm

Thuốc long đờm không kê đơn

Ho ra đờm xanh uống thuốc gì không cần đơn:​

• Acetylcysteine (ACC): 600mg/ngày, uống sau ăn

• Ambroxol: 30mg x 3 lần/ngày

• Bromhexin: 8mg x 3 lần/ngày

Lưu ý: Không dùng thuốc ức chế ho (dextromethorphan, codein) khi có đờm - sẽ làm ứ đọng đờm.​

Tuân thủ nghiêm ngặt đơn thuốc kháng sinh

NẾU BÁC SĨ KÊ ĐƠN KHÁNG SINH:​

• Uống đủ liều: Đúng số viên, đúng giờ

• Uống đủ ngày: Thường 5-10 ngày, ngay cả khi đã cảm thấy khỏe sau 2-3 ngày

• KHÔNG TỰ Ý NGỪNG: Ngừng sớm làm vi khuẩn kháng thuốc

• KHÔNG DÙNG CHUNG: Không uống kháng sinh của người khác hoặc đợt bệnh trước

Câu hỏi thường gặp về triệu chứng ho có đờm xanh

Ho ra đờm xanh nhưng không sốt có sao không?

Ho ra đờm xanh đặc không sốt có thể xảy ra trong một số trường hợp:​

• Giai đoạn cuối của nhiễm trùng (nhiễm trùng đã giảm, nhưng vẫn còn đờm xanh)

• Viêm xoang mãn tính (không có sốt nhưng có dịch mủ xanh)

• Giãn phế quản (nhiễm trùng mạn tính, không sốt)

• Lời khuyên: Nên theo dõi thêm, nếu kéo dài >5 ngày vẫn cần đi khám để loại trừ các bệnh mãn tính hoặc nhiễm trùng âm thầm.​

Trẻ em ho ra đờm xanh thì phải làm gì?

Trẻ em ho ra đờm xanh cần được xử lý thận trọng:​

• Đưa đi khám bác sĩ nhi khoa NGAY, không trì hoãn

• Trẻ em (đặc biệt 5 tuổi) dễ tiến triển nặng nhanh hơn người lớn

• KHÔNG TỰ Ý cho trẻ dùng thuốc: Liều lượng thuốc cho trẻ khác hoàn toàn so với người lớn

• Theo dõi sát: sốt, khó thở, ăn uống, tinh thần

• Cần khám sớm nếu trẻ quấy khóc, li bì, thở nhanh

Làm thế nào để phòng ngừa tình trạng bội nhiễm vi khuẩn?

Phòng ngừa ho ra đờm xanh:

• Nâng cao sức đề kháng: Ăn đủ dinh dưỡng, ngủ đủ giấc, tập thể dục

• Điều trị tốt các đợt cảm virus ban đầu: Nghỉ ngơi, uống nhiều nước, không gắng sức khi bị cảm

• Tiêm phòng đầy đủ: Vắc xin cúm hàng năm, vắc xin phế cầu (cho người >65 tuổi hoặc có bệnh nền)

• Vệ sinh tốt: Rửa tay thường xuyên, đeo khẩu trang khi đông người

• Tránh khói thuốc: Không hút thuốc lá, tránh khói thuốc thụ động

Đờm xanh và đờm vàng khác nhau như thế nào?

Về cơ bản, ý nghĩa y khoa tương tự:​

• Cả hai đều do myeloperoxidase từ bạch cầu trung tính​

• Màu sắc phụ thuộc vào nồng độ MPO và môi trường đờm

• Đờm xanh thường đậm hơn, cho thấy mức độ viêm có thể cao hơn​

• Đờm vàng có thể là giai đoạn đầu hoặc muộn của nhiễm trùng

• Cả hai đều là dấu hiệu nhiễm khuẩn, cần theo dõi và điều trị tương tự​

Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa - Hỗ trợ giảm ho đờm hiệu quả

Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium có công dụng:

• Hỗ trợ cải thiện tình trạng ho, ho có đờm

• Hỗ trợ giảm đau họng, khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản.​

Sản phẩm chứa 140mg cao khô hỗn hợp tương đương thảo mộc thô gồm Thiên môn (rễ củ) 400mg, Mạch môn (rễ củ) 400mg, Xạ can (thân rễ) 400mg, Kha tử (quả) 200mg — các vị thuốc quý trong y học cổ truyền có tính bổ phế, nhuận táo, hóa đờm; cùng cao khô Lá thường xuân 20mg và tinh dầu Bạc hà 5mg, Gừng 1mg, Húng chanh 0,5mg giúp làm dịu họng và thông đường thở. Tỷ lệ cao khô/thảo mộc thô là 1/10.​

Đối tượng sử dụng: Trẻ em từ 6 tuổi và người lớn. Cách dùng: Ngậm từ từ trong miệng cho viên tan hết, không nhai, không nuốt nguyên viên. 

Lưu ý: Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.​

Kết luận

Ho ra đờm xanh là dấu hiệu nhiễm khuẩn quan trọng do enzyme myeloperoxidase từ bạch cầu trung tính tạo ra. Đờm xanh là bệnh gì phụ thuộc vào triệu chứng - có thể từ viêm phế quản đến viêm phổi nghiêm trọng. Ho ra đờm xanh uống thuốc gì cần tham khảo bác sĩ, không tự ý dùng kháng sinh. 

Ho ra đờm xanh kéo dài >5 ngày hoặc kèm sốt, khó thở cần đi khám ngay. Sản phẩm có thể mua tại các nhà thuốc trên toàn quốc hoặc đặt hàng trực tuyến tại website Shop Titafa, hotline tư vấn 1900 2163.