- Tư vấn sản phẩm: 1900 2163
Mỗi hơi thở đều có thể mang theo virus, vi khuẩn, bụi mịn hay hóa chất độc hại. Hiểu rõ các tác nhân gây hại cho hệ hô hấp là bước đầu tiên để bảo vệ phổi của bạn và gia đình. Bài viết dưới đây sẽ phân tích từng nhóm tác nhân, cơ chế gây hại và những đối tượng cần đặc biệt cảnh giác.
Tác nhân gây bệnh đường hô hấp có thể chia thành ba nhóm chính: vi sinh vật, ô nhiễm vật lý – khói bụi, và hóa chất độc hại liên quan đến lối sống. Mỗi nhóm tác động lên đường thở theo cách khác nhau.
Để hiểu vì sao chúng nguy hiểm, cần biết đường hô hấp có một hàng rào bảo vệ tự nhiên. Niêm mạc đường thở tiết ra lớp chất nhầy để bẫy bụi và mầm bệnh. Bên dưới là hệ thống lông chuyển hô hấp, những sợi lông siêu nhỏ chuyển động nhịp nhàng để đẩy chất nhầy ra ngoài. Khi hàng rào này bị tổn thương, tác nhân gây hại dễ dàng xâm nhập sâu vào phổi.
Virus là nguyên nhân phổ biến nhất gây viêm đường hô hấp cấp tính. Các chủng thường gặp gồm:
Virus cúm A/B: Gây cúm mùa với sốt cao, đau nhức toàn thân, dễ biến chứng viêm phổi ở người cao tuổi.
Rhinovirus: Tác nhân chính gây cảm lạnh thông thường.
Virus RSV (virus hợp bào hô hấp): Đặc biệt nguy hiểm với trẻ dưới 2 tuổi, là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản ở trẻ nhỏ.
SARS-CoV-2: Virus gây COVID-19, có thể gây viêm phổi nặng.
Các virus này lây chủ yếu qua giọt bắn khi ho, hắt hơi, nói chuyện và qua tiếp xúc với bề mặt nhiễm bệnh.
Vi khuẩn thường gây bệnh nặng hơn ở đường hô hấp dưới:
Vi khuẩn phế cầu (Streptococcus pneumoniae): Tác nhân hàng đầu gây viêm phổi cộng đồng, viêm tai giữa, viêm màng não.
Vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis, trực khuẩn Koch): Gây bệnh lao phổi, lây qua đường không khí. Nhiễm khuẩn lao phổi đặc biệt nguy hiểm nếu không tuân thủ phác đồ kháng sinh dài hạn, thường kéo dài ít nhất 6 tháng. Bỏ thuốc giữa chừng có thể khiến vi khuẩn trở nên kháng thuốc, điều trị khó khăn hơn nhiều.
Nấm và ký sinh trùng ít gặp hơn nhưng không nên xem nhẹ. Bào tử nấm mốc sinh sôi mạnh trong nhà ở ẩm thấp, góc tường thấm nước, điều hòa lâu ngày không vệ sinh. Hít phải bào tử nấm lâu dài có thể gây viêm mũi dị ứng, kích phát cơn hen, và gây nhiễm nấm phổi ở người suy giảm miễn dịch.
Bụi mịn PM2.5 và PM10 là mối đe dọa lớn trong ô nhiễm không khí đô thị:
PM10: Hạt bụi có đường kính dưới 10 micromet, thường bị giữ lại ở mũi, họng và phế quản lớn, gây kích ứng, ho.
Bụi mịn PM2.5: Hạt bụi nhỏ hơn 2,5 micromet, nhỏ hơn khoảng 30 lần so với sợi tóc. Chúng đi sâu tới phế nang. Những hạt siêu mịn trong nhóm này có thể vượt qua hàng rào phế nang, đi vào máu và ảnh hưởng đến tim mạch.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ô nhiễm không khí là một trong những nguy cơ môi trường lớn nhất đối với sức khỏe. Tiếp xúc lâu dài với bụi mịn có liên quan đến viêm phế quản mạn, hen, COPD và suy giảm chức năng phổi.
Các hạt vi nhựa lơ lửng trong không khí là mối quan tâm mới của giới khoa học. Vi nhựa sinh ra từ sợi vải tổng hợp, lốp xe, bao bì phân hủy. Một số nghiên cứu gần đây đã phát hiện vi nhựa trong mô phổi người. Tác động lâu dài của chúng vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu.
Các dị nguyên vật lý khác như phấn hoa, lông chó mèo, mạt bụi nhà có thể không gây hại với người bình thường. Tuy nhiên, ở người có cơ địa dị ứng, chúng là tác nhân khởi phát viêm mũi dị ứng và cơn hen suyễn.
Thời tiết cũng ảnh hưởng đáng kể đến đường thở. Không khí hanh khô và lạnh làm niêm mạc mũi họng khô, giảm khả năng tiết nhầy và làm chậm hoạt động của lông chuyển. Khi đó, virus và vi khuẩn dễ xâm nhập hơn. Đây là lý do các bệnh hô hấp thường tăng vào mùa đông và thời điểm giao mùa.
Khói thuốc lá được xem là "sát thủ số 1" của phổi. Khói thuốc chứa hàng nghìn hóa chất, trong đó có hàng chục chất gây ung thư. Các chất độc này làm tê liệt và phá hủy lông chuyển hô hấp, khiến đờm ứ đọng, gây viêm phế quản mạn và COPD.
Khói thuốc lá thụ động cũng nguy hiểm không kém. Trẻ em sống trong gia đình có người hút thuốc có nguy cơ cao mắc viêm phổi, viêm tai giữa, hen suyễn và các đợt hen nặng hơn. Ngay cả khói thuốc bám trên quần áo, rèm cửa (khói thuốc lá thứ ba) cũng có thể gây hại cho trẻ nhỏ.
Thuốc lá điện tử không phải là lựa chọn an toàn. Dung dịch hút chứa nicotine, dung môi và nhiều hóa chất tạo hương liệu. Một số chất tạo hương như diacetyl đã được ghi nhận có liên quan đến tổn thương tiểu phế quản khi hít vào.
Khí thải công nghiệp và giao thông chứa nhiều khí độc:
SO2 (lưu huỳnh đioxit) và NOx (các oxit nitơ): Gây kích ứng mạnh niêm mạc phế quản, làm nặng thêm hen và viêm phế quản.
CO (carbon monoxide): Không gây kích ứng trực tiếp nhưng gắn với hemoglobin trong máu, làm giảm khả năng vận chuyển oxy, gây đau đầu, chóng mặt, nặng có thể ngộ độc.
Hóa chất gia dụng là tác nhân dễ bị bỏ qua:
Mùi sơn nhà mới: Chứa các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs), formaldehyde gây kích ứng mắt, mũi, họng.
Thuốc xịt muỗi, xịt côn trùng: Hít phải trong không gian kín có thể gây ho, khó thở.
Nước tẩy rửa chứa clo nồng độ cao: Hít phải lâu ngày làm tổn thương niêm mạc đường thở. Đặc biệt, tuyệt đối không pha trộn chất tẩy có clo với sản phẩm chứa amoniac vì sẽ sinh ra khí độc.
Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh phổi mạn tính và người lao động trong môi trường đặc thù là những nhóm dễ bị tổn thương hô hấp nặng, thậm chí suy hô hấp khi tiếp xúc với tác nhân gây hại. Gia đình có thành viên thuộc các nhóm này cần đặc biệt chú ý phòng tránh.
|
Nhóm nguy cơ |
Lý do dễ bị tổn thương |
|
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ |
Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, đường thở hẹp, nhịp thở nhanh nên hít nhiều không khí ô nhiễm hơn |
|
Người cao tuổi |
Chức năng phổi suy giảm tự nhiên, phản xạ ho yếu, sức đề kháng giảm |
|
Người có bệnh nền |
Người mắc COPD, hen phế quản, bệnh tim mạch dễ lên đợt cấp khi gặp tác nhân kích thích |
|
Người lao động đặc thù |
Tiếp xúc thường xuyên với bụi, hóa chất trong thời gian dài |
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là nhóm cần được bảo vệ nhiều nhất. Đường thở của trẻ nhỏ và hẹp, chỉ cần viêm phù nề nhẹ cũng có thể gây khó thở. Virus RSV, khói thuốc lá thụ động và bụi mịn là những mối nguy hàng đầu với trẻ.
Người lớn tuổi và người có bệnh nền mạn tính như COPD, hen phế quản có dự trữ hô hấp thấp. Một đợt nhiễm cúm hay vài ngày ô nhiễm nặng có thể khiến bệnh trở nặng, phải nhập viện.
Công nhân làm việc trong môi trường đặc thù có nguy cơ mắc bệnh phổi nghề nghiệp:
Thợ mộc: Hít bụi gỗ lâu ngày có thể gây viêm mũi, hen nghề nghiệp.
Công nhân may mặc, dệt: Tiếp xúc bụi bông có thể gây bệnh bụi phổi bông.
Công nhân hầm mỏ, khai thác đá: Hít bụi than, bụi silic dễ mắc bệnh bụi phổi, gây xơ hóa phổi không hồi phục.
Những người này cần được trang bị bảo hộ lao động đầy đủ, đặc biệt là khẩu trang chuyên dụng, và khám sức khỏe định kỳ.
Cổ họng là nơi đầu tiên "đón" khói bụi, không khí hanh khô và mầm bệnh. Với người sống ở đô thị ô nhiễm hay làm việc trong môi trường nhiều bụi, cảm giác ngứa rát họng, ho khan xảy ra khá thường xuyên. Bên cạnh việc đeo khẩu trang và tránh xa tác nhân gây hại, chăm sóc cổ họng hằng ngày cũng là điều nên duy trì. Chuyên mục sức khỏe của Titafa gợi ý viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium cho nhu cầu này.
Sản phẩm được bào chế từ cao dược liệu thiên môn, mạch môn, xạ can, kha tử và cao lá thường xuân, kết hợp tinh dầu bạc hà, gừng, húng chanh cho cảm giác thông thoáng. Viên ngậm giúp hỗ trợ làm dịu họng, giảm cảm giác khó chịu do ho, ho có đờm, rát họng và khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản.
Đối tượng và cách dùng: Trẻ 6–12 tuổi ngậm 1 viên/lần, 3 lần/ngày. Từ 12 tuổi trở lên ngậm 1 viên/lần, 4 lần/ngày.
Lưu ý: Không dùng cho trẻ có tiền sử động kinh, co giật do sốt cao, người tiểu đường, người tỳ vị hư hàn, đi ngoài phân lỏng hoặc mẫn cảm với thành phần. Người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Hệ hô hấp phải đối mặt hằng ngày với ba nhóm tác nhân chính. Nhóm vi sinh vật gồm virus cúm, RSV, vi khuẩn phế cầu, vi khuẩn lao và nấm mốc. Nhóm ô nhiễm vật lý gồm bụi mịn PM2.5, vi nhựa, dị nguyên và thời tiết hanh khô. Nhóm hóa chất gồm khói thuốc lá, khí thải và hóa chất gia dụng. Chúng làm tổn thương niêm mạc đường thở, phá hủy lông chuyển và dẫn đến suy giảm chức năng phổi.
Để hạn chế các tác nhân gây hại cho hệ hô hấp, hãy đeo khẩu trang khi ra đường, tránh xa khói thuốc, giữ nhà cửa khô thoáng, sử dụng hóa chất đúng cách và tiêm phòng đầy đủ. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh nền và người lao động trong môi trường bụi cần được bảo vệ đặc biệt. Khi có dấu hiệu khó thở, ho kéo dài, hãy đi khám sớm.
Bên cạnh đó, nếu cổ họng thường xuyên ngứa rát, ho do viêm họng, bạn có thể tham khảo viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium. Sản phẩm có thể mua tại các nhà thuốc, quầy thuốc trên toàn quốc hoặc đặt hàng trực tuyến tại nhãn hàng Titafa, hotline tư vấn 1900 2163.
------------------
Xem thêm:
1. Điểm Qua Các Bệnh Hô Hấp Thường Gặp Hiện Nay
2. Ho Nhiều Là Dấu Hiệu Của Bệnh Gì? Liên Tục Kéo Dài Có Sao Không?
3. Phân Biệt Các Loại Ho Phổ Biến Qua Đặc Điểm Thường Gặp
Hệ hô hấp là cơ quan duy nhất trong cơ thể tiếp xúc trực tiếp và liên tục với môi trường bên ngoài.
Bệnh hô hấp luôn nằm trong nhóm bệnh lý phổ biến nhất, từ cảm lạnh thông thường đến những bệnh mạn tính nguy hiểm như COPD
Ở nhiều vùng quê miền Trung, đặc biệt là xứ Huế, bún lòng xào nghệ được xem là "bài thuốc trị ho của con nhà nghèo".
Bún là món ăn quen thuộc trong bữa sáng, bữa trưa của nhiều người Việt, từ bún bò, bún riêu đến bún đậu mắm tôm.
Lạc (đậu phộng) là món ăn vặt, món nhắm quen thuộc trong nhiều gia đình Việt. Thế nhưng, không ít người thấy ngứa họng, buồn ho ngay sau khi nhai vài hạt lạc rang.
