- Tư vấn sản phẩm: 1900 2163
Mỗi ngày, chúng ta hít thở hơn 20.000 lần. Cùng với không khí, hệ hô hấp phải tiếp xúc liên tục với virus, vi khuẩn, khói bụi và dị nguyên. Vì vậy, bệnh hô hấp luôn nằm trong nhóm bệnh lý phổ biến nhất, từ cảm lạnh thông thường đến những bệnh mạn tính nguy hiểm như COPD. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nhận diện các bệnh thường gặp, hiểu nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa hiệu quả.
Bệnh hô hấp là nhóm bệnh lý ảnh hưởng đến các cơ quan tham gia vào quá trình hít thở, bao gồm mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản và phổi. Đây là nhóm bệnh rất đa dạng, có thể cấp tính như cảm cúm, viêm họng hoặc mạn tính như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
Về mặt giải phẫu, đường hô hấp được chia thành hai phần:
Đường hô hấp trên: Gồm mũi, xoang cạnh mũi, họng và thanh quản. Đây là "cửa ngõ" đầu tiên tiếp xúc với không khí và tác nhân gây bệnh.
Đường hô hấp dưới: Gồm khí quản, phế quản, tiểu phế quản và phế nang trong phổi. Đây là nơi diễn ra quá trình trao đổi oxy.
Thống kê tại Việt Nam cho thấy gánh nặng của nhóm bệnh này rất lớn. Theo nghiên cứu của GS.TS Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam, tỷ lệ mắc COPD là 2% dân số tại Hà Nội và 5,65% tại Hải Phòng. COPD được ước tính gây ra hơn 25.000 ca tử vong mỗi năm tại Việt Nam. Hen phế quản chiếm khoảng 4,1% dân số.
Đáng lo ngại, có đến 65–80% người mắc COPD chưa được chẩn đoán. Nhiều người hút thuốc coi ho khạc đờm là bình thường, người cao tuổi lại nghĩ khó thở là do tuổi tác. Sự chủ quan này khiến bệnh thường được phát hiện muộn.
Các bệnh về hô hấp thường được phân loại theo vị trí tổn thương. Cách phân loại này giúp người bệnh hiểu rõ mức độ nguy hiểm và hướng xử trí phù hợp.
Nhóm bệnh này thường gặp nhất, đặc biệt vào thời điểm giao mùa. Đa số có diễn tiến nhẹ và tự khỏi, nhưng một số trường hợp có thể gây biến chứng nếu không được chăm sóc đúng cách.
Viêm xoang là tình trạng niêm mạc các hốc xoang cạnh mũi bị viêm, gây tắc nghẽn dẫn lưu dịch. Nguyên nhân thường do virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc bất thường cấu trúc mũi.
Triệu chứng điển hình gồm nghẹt mũi, chảy dịch mũi đặc vàng xanh, đau nhức vùng trán, má hoặc quanh mắt. Người bệnh có thể giảm khứu giác, ho do dịch chảy xuống họng. Viêm xoang kéo dài trên 12 tuần được xem là viêm xoang mạn tính.
Viêm họng là tình trạng viêm niêm mạc vùng hầu họng. Phần lớn trường hợp do virus, một số do vi khuẩn, điển hình là liên cầu khuẩn nhóm A.
Người bệnh thường đau rát họng, nuốt vướng, ho khan, có thể kèm sốt nhẹ. Viêm họng do liên cầu cần được điều trị kháng sinh đúng phác đồ để tránh biến chứng như thấp tim, viêm cầu thận.
Amidan là hai khối mô lympho nằm ở hai bên thành họng, có vai trò bảo vệ cơ thể. Khi bị viêm, amidan sưng to, đỏ, có thể xuất hiện chấm mủ trắng.
Triệu chứng gồm đau họng dữ dội, nuốt đau, sốt, hơi thở có mùi hôi. Viêm amidan tái phát nhiều lần có thể gây ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ ở trẻ em, khi đó bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật.
Cảm lạnh là bệnh nhiễm virus đường hô hấp trên phổ biến nhất, chủ yếu do Rhinovirus. Người trưởng thành có thể bị cảm lạnh 2–3 lần mỗi năm, trẻ em còn nhiều hơn.
Triệu chứng thường nhẹ: hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, đau họng, ho nhẹ. Bệnh thường tự khỏi sau 7–10 ngày với chăm sóc hỗ trợ như nghỉ ngơi, uống đủ nước.
Cúm mùa do virus cúm A hoặc B gây ra, dễ bùng phát thành dịch. Khác với cảm lạnh, cúm khởi phát đột ngột và triệu chứng nặng hơn.
Người bệnh thường sốt cao, đau đầu, đau nhức cơ toàn thân, mệt mỏi rã rời, ho khan. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền là nhóm có nguy cơ biến chứng nặng như viêm phổi.
Nhóm bệnh này ảnh hưởng sâu đến phế quản và phổi, thường nguy hiểm hơn và cần được theo dõi y tế chặt chẽ.
Viêm phế quản là tình trạng viêm lớp niêm mạc lót ống phế quản. Bệnh được chia thành hai dạng:
Viêm phế quản cấp: Thường do virus, xuất hiện sau cảm lạnh hoặc cúm. Người bệnh ho có đờm, có thể kéo dài 2–3 tuần.
Viêm phế quản mạn: Ho khạc đờm ít nhất 3 tháng mỗi năm, kéo dài 2 năm liên tiếp. Thường liên quan đến hút thuốc lá và là một biểu hiện của COPD.
Viêm phổi là tình trạng nhiễm trùng làm viêm các phế nang, khiến phế nang chứa đầy dịch hoặc mủ. Tác nhân có thể là vi khuẩn, virus hoặc nấm, trong đó phế cầu khuẩn là nguyên nhân phổ biến.
Triệu chứng gồm sốt cao, ho có đờm đặc, đau ngực khi thở, khó thở. Theo WHO, viêm phổi là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn cầu. Người cao tuổi và người có bệnh nền cũng có nguy cơ cao.
Hen suyễn (hen phế quản) là bệnh viêm mạn tính đường thở, khiến phế quản tăng phản ứng với các tác nhân kích thích. Khi lên cơn, cơ trơn phế quản co thắt, niêm mạc phù nề và tăng tiết đờm.
Người bệnh khó thở, thở khò khè, ho, tức ngực, thường nặng hơn về đêm hoặc khi gặp dị nguyên. Hen không thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể kiểm soát tốt nếu tuân thủ điều trị.
COPD là bệnh lý đặc trưng bởi sự tắc nghẽn luồng khí thở ra, tiến triển nặng dần và không hồi phục hoàn toàn. Nguyên nhân hàng đầu là hút thuốc lá, bên cạnh ô nhiễm không khí và khói bếp củi.
Triệu chứng gồm ho khạc đờm kéo dài, khó thở tăng dần khi gắng sức. Bệnh thường gặp ở người trên 40 tuổi, đặc biệt là nam giới có tiền sử hút thuốc.
|
Tiêu chí |
Hen suyễn |
COPD |
|
Độ tuổi khởi phát |
Mọi lứa tuổi, thường từ nhỏ |
Thường sau 40 tuổi |
|
Nguyên nhân chính |
Cơ địa dị ứng, di truyền |
Hút thuốc lá, khói bụi |
|
Tính hồi phục |
Tắc nghẽn có thể hồi phục |
Tắc nghẽn không hồi phục hoàn toàn |
|
Diễn tiến |
Từng cơn, xen kẽ giai đoạn ổn định |
Nặng dần theo thời gian |
Nguyên nhân gây bệnh hô hấp rất đa dạng, từ tác nhân vi sinh vật đến yếu tố môi trường và cơ địa. Hiểu rõ nguyên nhân giúp chúng ta chủ động phòng tránh hiệu quả hơn.
Vi sinh vật là nguyên nhân hàng đầu gây các bệnh nhiễm trùng hô hấp cấp tính:
Virus: Rhinovirus gây cảm lạnh, virus cúm A và B gây cúm mùa, virus hợp bào hô hấp (RSV) đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ và người cao tuổi.
Vi khuẩn: Phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) là tác nhân phổ biến gây viêm phổi. Liên cầu khuẩn nhóm A gây viêm họng, viêm amidan.
Nấm: Ít gặp hơn, thường xảy ra ở người suy giảm miễn dịch.
Các tác nhân này lây truyền chủ yếu qua hai con đường. Thứ nhất là giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện. Thứ hai là tiếp xúc với bề mặt nhiễm mầm bệnh như tay nắm cửa, điện thoại, rồi đưa tay lên mũi, miệng, mắt.
Khói và ô nhiễm không khí là nhóm nguyên nhân âm thầm nhưng gây tổn thương lâu dài cho hệ hô hấp.
Khói thuốc lá là kẻ thù số một của phổi. Đường hô hấp có hệ thống lông chuyển, giống như những "cây chổi" siêu nhỏ, liên tục đẩy bụi và vi khuẩn ra ngoài. Các chất độc trong khói thuốc làm tê liệt và phá hủy lông chuyển. Khi đó, đờm và chất bẩn ứ đọng, tạo điều kiện cho viêm nhiễm mạn tính. Không chỉ người hút, người hít khói thuốc thụ động cũng chịu tác hại tương tự, đặc biệt là trẻ em và phụ nữ mang thai.
Bụi mịn PM2.5 là các hạt bụi có đường kính nhỏ hơn 2,5 micromet. Chúng có thể đi sâu vào phế nang, thậm chí vào máu. Theo hướng dẫn năm 2021 của WHO, nồng độ PM2.5 trung bình năm không nên vượt quá 5 µg/m³. Nhiều đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM thường xuyên ghi nhận mức vượt ngưỡng này. Khói thải từ phương tiện giao thông, nhà máy công nghiệp và khói đốt rơm rạ đều góp phần làm ô nhiễm không khí.
Dị nguyên trong không khí như phấn hoa, lông thú cưng, mạt bụi nhà, nấm mốc có thể kích hoạt viêm mũi dị ứng và cơn hen ở người có cơ địa nhạy cảm.
Thời tiết và khí hậu cũng ảnh hưởng đáng kể. Không khí lạnh, khô làm niêm mạc đường thở dễ tổn thương. Độ ẩm cao vào mùa nồm tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển. Thời điểm giao mùa, nhiệt độ thay đổi đột ngột khiến sức đề kháng suy giảm, virus dễ lây lan.
Triệu chứng bệnh hô hấp có thể từ nhẹ đến nặng, tùy vào loại bệnh và cơ địa mỗi người. Nhận biết sớm giúp bạn chủ động chăm sóc và đi khám kịp thời.
Dấu hiệu toàn thân:
Mệt mỏi: Cơ thể uể oải, thiếu năng lượng, giảm khả năng làm việc.
Sốt: Có thể sốt nhẹ trong cảm lạnh hoặc sốt cao trong cúm, viêm phổi.
Ớn lạnh: Cảm giác lạnh run, thường đi kèm sốt.
Dấu hiệu tại chỗ:
Ho khan: Ho không có đờm, thường gặp trong viêm họng, giai đoạn đầu cảm cúm hoặc hen.
Ho có đờm: Đờm trắng, vàng hoặc xanh, gặp trong viêm phế quản, viêm phổi, COPD.
Ho ra máu: Là dấu hiệu nguy hiểm, có thể liên quan đến lao phổi, giãn phế quản hoặc ung thư phổi.
Nghẹt mũi, sổ mũi: Thường gặp trong cảm lạnh, viêm xoang, viêm mũi dị ứng.
Triệu chứng cần đi khám ngay:
Đặc biệt lưu ý nếu bạn gặp các dấu hiệu sau, hãy đến cơ sở y tế ngay:
Khó thở: Thở nhanh, thở gấp, cảm giác hụt hơi ngay cả khi nghỉ ngơi.
Tức ngực, đau ngực: Nhất là khi hít sâu hoặc ho.
Thở khò khè: Tiếng rít khi thở ra, dấu hiệu hẹp đường thở.
Môi, đầu ngón tay tím tái: Dấu hiệu thiếu oxy nghiêm trọng.
Sốt cao liên tục trên 3 ngày hoặc ho kéo dài trên 3 tuần.
Với trẻ nhỏ, cần chú ý thêm các dấu hiệu như thở nhanh, rút lõm lồng ngực, bỏ bú, li bì.
Phòng bệnh luôn tốt hơn chữa bệnh. Dưới đây là những biện pháp đã được các tổ chức y tế khuyến cáo để bảo vệ hệ hô hấp.
Tiêm phòng đầy đủ:
Vaccine cúm: Nên tiêm nhắc lại hằng năm, vì virus cúm thay đổi liên tục. Đặc biệt cần thiết với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.
Vaccine phế cầu: Giúp phòng viêm phổi, viêm màng não do phế cầu khuẩn. Khuyến cáo cho trẻ nhỏ theo lịch tiêm chủng, người trên 65 tuổi và người mắc bệnh mạn tính.
Biện pháp cá nhân:
Đeo khẩu trang: Khi ra đường, đến nơi đông người hoặc khi không khí ô nhiễm. Khẩu trang đạt chuẩn N95 giúp lọc bụi mịn tốt hơn.
Rửa tay sát khuẩn: Rửa tay với xà phòng ít nhất 20 giây, đặc biệt trước khi ăn và sau khi ho, hắt hơi.
Vệ sinh mũi họng: Súc họng bằng nước muối sinh lý 0,9% và rửa mũi hằng ngày giúp loại bỏ bụi bẩn, vi khuẩn.
Che miệng khi ho, hắt hơi: Dùng khăn giấy hoặc khuỷu tay để hạn chế lây lan.
Cải thiện môi trường sống:
Sử dụng máy lọc không khí: Đặc biệt hữu ích với gia đình có người bị hen, dị ứng hoặc sống ở khu vực ô nhiễm.
Giữ ấm cơ thể: Chú ý giữ ấm cổ, ngực, bàn chân khi thời tiết lạnh.
Tránh xa khói thuốc: Bỏ thuốc lá và không để người thân hút thuốc trong nhà.
Giữ nhà cửa thông thoáng: Vệ sinh chăn, ga, rèm cửa định kỳ để giảm mạt bụi, nấm mốc.
Bên cạnh đó, duy trì chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, uống đủ nước và vận động thường xuyên giúp tăng cường sức đề kháng tự nhiên.
Cổ họng là "cửa ngõ" đầu tiên của hệ hô hấp, nên thường là nơi chịu tác động sớm nhất khi thời tiết thay đổi hay không khí ô nhiễm. Bên cạnh các biện pháp phòng ngừa kể trên, chăm sóc cổ họng hằng ngày là thói quen nhỏ nhưng hữu ích. Chuyên mục sức khỏe của Titafa gợi ý viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium như một lựa chọn hỗ trợ nhẹ nhàng.
Sản phẩm được bào chế từ cao dược liệu thiên môn, mạch môn, xạ can, kha tử cùng cao lá thường xuân, kết hợp tinh dầu bạc hà, gừng và húng chanh. Viên ngậm giúp hỗ trợ làm dịu họng, giảm cảm giác khó chịu do ho, ho có đờm, khô rát họng và khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản.
Sản phẩm dùng cho trẻ từ 6 tuổi và người lớn. Trẻ 6–12 tuổi ngậm 1 viên/lần, 3 lần/ngày; từ 12 tuổi trở lên ngậm 1 viên/lần, 4 lần/ngày. Không dùng cho trẻ có tiền sử động kinh, co giật do sốt cao, người tiểu đường, người tỳ vị hư hàn, đi ngoài phân lỏng hoặc mẫn cảm với thành phần. Người đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến chuyên gia y tế.
Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Các bệnh về đường hô hấp rất đa dạng, từ bệnh lý đường hô hấp trên như viêm xoang, viêm họng, viêm amidan, cảm lạnh, cúm mùa đến bệnh lý đường hô hấp dưới như viêm phế quản, viêm phổi, hen suyễn và COPD. Nguyên nhân chủ yếu đến từ vi sinh vật, khói thuốc, bụi mịn, dị nguyên và thời tiết thất thường.
Để bảo vệ bản thân trước bệnh hô hấp, hãy tiêm phòng đầy đủ, đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên, tránh xa khói thuốc và cải thiện môi trường sống. Khi xuất hiện khó thở, tức ngực, thở khò khè hay ho kéo dài, bạn cần đi khám sớm để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Bên cạnh đó, nếu cần thêm một cách chăm sóc cổ họng hằng ngày, bạn có thể tham khảo viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium. Sản phẩm có thể mua tại các nhà thuốc, quầy thuốc trên toàn quốc hoặc đặt hàng trực tuyến tại titafa.com, hotline tư vấn 1900 2163.
----------------
Xem thêm:
1. Ho Nhiều Là Dấu Hiệu Của Bệnh Gì? Liên Tục Kéo Dài Có Sao Không?
2. Phân Biệt Các Loại Ho Phổ Biến Qua Đặc Điểm Thường Gặp
3. Bí Quyết Tăng Sức Đề Kháng Đường Hô Hấp: Bảo Vệ Phổi và Họng Khỏe Mạnh
Bệnh hô hấp luôn nằm trong nhóm bệnh lý phổ biến nhất, từ cảm lạnh thông thường đến những bệnh mạn tính nguy hiểm như COPD
Ở nhiều vùng quê miền Trung, đặc biệt là xứ Huế, bún lòng xào nghệ được xem là "bài thuốc trị ho của con nhà nghèo".
Bún là món ăn quen thuộc trong bữa sáng, bữa trưa của nhiều người Việt, từ bún bò, bún riêu đến bún đậu mắm tôm.
Lạc (đậu phộng) là món ăn vặt, món nhắm quen thuộc trong nhiều gia đình Việt. Thế nhưng, không ít người thấy ngứa họng, buồn ho ngay sau khi nhai vài hạt lạc rang.
Đậu xanh là món quen thuộc trong bữa ăn người Việt. Tuy nhiên, khi đang ho, không ít người băn khoăn vì nghe nói đậu xanh "tính mát", dễ làm bệnh nặng thêm.
