Ho Có Đờm: Nguyên Nhân, Cách Điều Trị Và Khi Nào Cần Đi Khám

Ho có đờm là triệu chứng phổ biến ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Nhiều người thắc mắc "ho có đờm là bệnh gì?", màu sắc đờm có ý nghĩa gì, và quan trọng nhất: "cách trị ho có đờm" hiệu quả như thế nào. Bài viết này cung cấp cẩm nang toàn diện từ chẩn đoán, điều trị đến dấu hiệu cần đi khám.

Ho có đờm là gì? Hiểu đúng về phản xạ bảo vệ của cơ thể

Ho có đờm (ho khạc ra chất nhầy) là một phản xạ có lợi, giúp làm sạch và tống các chất kích thích, mầm bệnh, dịch viêm ra khỏi đường hô hấp. Không giống ho khan (ho khô, không đờm), ho có đờm đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ phổi.

Đờm được sản xuất từ đâu?

Đờm được tiết ra từ các tuyến nhầy ở niêm mạc đường thở (mũi, họng, khí quản, phế quản). Trong điều kiện bình thường, đường hô hấp sản xuất khoảng 100ml chất nhầy mỗi ngày để giữ ẩm và bắt giữ vi khuẩn, bụi bẩn. Khi bị nhiễm trùng hoặc viêm, lượng đờm tăng lên đáng kể và có thể thay đổi màu sắc, tính chất.

Nguyên tắc điều trị đúng

Cách trị ho có đờm đúng không phải là dập tắt cơn ho, mà là hỗ trợ quá trình long đờm và tống đờm ra ngoài. Việc ức chế phản xạ ho khi có đờm sẽ khiến đờm ứ đọng trong phổi, tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng hơn.

"Đọc vị" bệnh qua màu sắc đờm

Màu sắc đờm cung cấp manh mối quan trọng về nguyên nhân ho có đờm và tình trạng bệnh.

1. Đờm trong suốt hoặc trắng đục

Ý nghĩa:

• Thường là dấu hiệu của nhiễm virus (cảm lạnh, cảm cúm)

• Dị ứng đường hô hấp

• Hen suyễn giai đoạn đầu

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)​

Đặc điểm: Đờm loãng, trong suốt hoặc trắng đục, không mùi đặc trưng. Đây thường là dấu hiệu của ho có đờm nhưng không sốt do các nguyên nhân lành tính.

2. Đờm màu vàng hoặc xanh lá

Ý nghĩa:

• Dấu hiệu mạnh mẽ của nhiễm khuẩn

• Màu sắc này do sự hiện diện của các tế bào bạch cầu chết sau khi chống lại mầm bệnh

Bệnh lý gợi ý:

• Viêm phế quản do vi khuẩn

• Viêm phổi (đờm màu vàng: nhiễm tụ cầu; đờm màu xanh: nhiễm trực khuẩn mủ xanh; đờm màu xám: nhiễm phế cầu)​

• Viêm xoang có chảy dịch mũi sau​

• Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) bội nhiễm​

Ho có đờm màu xanh hoặc ho có đờm màu vàng kéo dài cần đi khám để được chỉ định kháng sinh nếu cần thiết.

3. Đờm màu nâu hoặc đen

Ý nghĩa:​

• Thường gặp ở người hút thuốc lá (nhựa thuốc lá, tar)​

• Hít phải nhiều khói bụi, ô nhiễm không khí

• Bệnh phổi do nghề nghiệp (công nhân than, xây dựng)​

Lưu ý: Nếu không hút thuốc mà có ho có đờm màu nâu, cần đi khám để loại trừ các bệnh lý phổi nghiêm trọng.​

4. Đờm có lẫn máu (đờm màu hồng, gỉ sét)

Ý nghĩa: Đây là dấu hiệu CẢNH BÁO NGUY HIỂM, cần đi khám ngay.​

Bệnh lý gợi ý:​

• Lao phổi

• Giãn phế quản

• Viêm phổi nặng (đờm màu gỉ sét)​

• Thuyên tắc phổi

• Ung thư phổi

• Phù phổi cấp (đờm bọt hồng)​

Hành động: Cần đến cơ sở y tế ngay lập tức để chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Nguyên nhân phổ biến gây ho có đờm

Nguyên nhân cấp tính

1. Cảm lạnh, cảm cúm:

• Nguyên nhân ho có đờm phổ biến nhất

• Do virus gây ra, đờm thường trong hoặc trắng ban đầu, có thể chuyển vàng sau 5-7 ngày​

• Thường kèm sốt, đau họng, sổ mũi, mệt mỏi​

2. Viêm phế quản cấp:

• Do virus hoặc vi khuẩn gây viêm niêm mạc phế quản

• Đờm có thể trong, vàng hoặc xanh tùy tác nhân

• Ho có đờm ở người lớn do viêm phế quản thường kéo dài 1-3 tuần​

• Ở trẻ em có thể gây ho có đờm không sốt hoặc sốt nhẹ​

3. Viêm phổi:

• Nhiễm trùng nghiêm trọng ở phổi do virus, vi khuẩn hoặc nấm

• Đờm đặc, màu vàng, xanh, nâu hoặc có máu

• Kèm sốt cao, khó thở, đau ngực​

4. Viêm xoang:

• Dịch mũi chảy xuống họng (post-nasal drip) gây kích thích và ho đờm

• Thường kèm nghẹt mũi, đau đầu vùng xoang

Nguyên nhân mãn tính

5. Hen suyễn:

• Ho có đờm ở người lớn và trẻ em, đặc biệt vào sáng sớm hoặc ban đêm​

• Kèm khò khè, khó thở, tức ngực​

• Có thể là ho có đờm nhưng không sốt

6. Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD):

• Ho đờm kéo dài hàng tháng, đặc biệt ở người hút thuốc

• Đờm trắng hoặc xanh khi bội nhiễm​

• Khó thở tăng dần theo thời gian​

7. Giãn phế quản:

• Ho ra nhiều đờm mủ, đôi khi có máu

• Ho có đờm kéo dài hàng năm với các đợt cấp

8. Trào ngược dạ dày thực quản (GERD):​

• Axit dạ dày kích thích họng gây ho mãn tính

• Thường ho có đờm nhưng không sốt, kèm ợ chua, khó nuốt​

9. Hút thuốc lá:​

• Kích thích mãn tính đường hô hấp

• Đờm màu nâu, ho nhiều vào buổi sáng​

Cách trị ho có đờm hiệu quả tại nhà

Các biện pháp không dùng thuốc

Uống đủ nước ấm – Cách long đờm tự nhiên tốt nhất:

• Uống 2-3 lít nước mỗi ngày (nước lọc, trà thảo mộc, nước súp)​

• Nước giúp làm loãng đờm, dễ khạc ra​

• Ưu tiên nước ấm để làm dịu họng​

Súc họng nước muối ấm:

• Pha 1/2 thìa cà phê muối với 250ml nước ấm

• Súc họng 3-4 lần/ngày​

• Tác dụng: Sát khuẩn, làm dịu họng, hỗ trợ tiêu đờm​

Xông hơi mũi họng:

• Xông hơi nước nóng hoặc thêm tinh dầu bạc hà, khuynh diệp

• Giúp làm loãng đờm, thông đường thở​

• Thực hiện 2-3 lần/ngày, mỗi lần 10-15 phút

Kỹ thuật vỗ rung long đờm:

• Đặc biệt hữu ích cho ho có đờm ở trẻ em

• Cách thực hiện:

  • Thời điểm: Buổi sáng sớm, sau khí dung, trước bữa ăn 1,5 giờ​

  • Tư thế: Trẻ nằm nghiêng, ngồi cúi hoặc bế vác​

  • Tay: Khum tay tạo hõm, dùng lực cổ tay vỗ (không dùng lực cánh tay)

  • Vị trí: Vùng lưng từ dưới lên, tạo tiếng "bộp bộp"

  • Thời gian: 10-15 phút/lần

• Lưu ý: Không vỗ khi trẻ vừa ăn xong, phủ khăn mỏng lên lưng trẻ​

Sử dụng thuốc không kê đơn (OTC)

Thuốc long đờm/tiêu nhầy:

Acetylcystein (ACC):​

• Cơ chế: Phá vỡ liên kết disulfid trong đờm, làm đờm lỏng ra​

• Hiệu quả với đờm đặc, quánh​

Bromhexin:

• Cơ chế: Hoạt hóa tổng hợp sialomucin, thay đổi cấu trúc đờm​

• Tăng xâm nhập kháng sinh vào phế quản, tăng hiệu quả điều trị nhiễm khuẩn​

Ambroxol:

• Chất chuyển hóa của Bromhexin, tác dụng tương tự nhưng mạnh hơn

• Làm đờm lỏng, ít quánh, dễ tống ra ngoài​

Liều dùng: Tuân theo hướng dẫn trên bao bì hoặc tham khảo dược sĩ.​

CẢNH BÁO QUAN TRỌNG: Tuyệt đối không dùng thuốc ức chế ho (trị ho khan) khi đang ho có đờm. Các thuốc như Codeine, Dextromethorphan sẽ ngăn cơ chế tống đờm, làm đờm ứ đọng trong phổi, gây nguy hiểm.​

Các bài thuốc dân gian hỗ trợ

Trà gừng mật ong:

• Gừng tươi 3-5 lát + 1 thìa mật ong + 250ml nước sôi

• Tác dụng: Kháng viêm, sát khuẩn, loãng đờm, làm ấm họng

• Uống 2-3 lần/ngày​

Quất chưng đường phèn:

• Quất 5-7 quả + 2 thìa đường phèn, chưng cách thủy 30 phút

• Tác dụng: Giảm ho, làm dịu họng

Lê hấp đường phèn:

• Lê 1 quả + 1 thìa đường phèn, hấp chín

• Tác dụng: Nhuận phổi, giảm ho khan có đờm

Nước củ cải luộc:

• Củ cải trắng thái lát, luộc với nước

• Tác dụng: Long đờm, thanh nhiệt

Khi nào ho có đờm cần đi gặp bác sĩ ngay?

9. Các dấu hiệu "cờ đỏ"

Cần đến cơ sở y tế NGAY LẬP TỨC nếu có:

• Ho ra máu hoặc đờm có lẫn máu​

• Khó thở, thở nhanh, đau tức ngực​

• Sốt cao ≥39°C không hạ sau 2-3 ngày​

• Mệt mỏi li bì, lú lẫn, choáng váng​

• Môi tím, đầu chi xanh (thiếu oxy)

• Thở khò khè, rút lõm lồng ngực (đặc biệt ở trẻ nhỏ)​

Câu hỏi thường gặp

1. Làm sao để phân biệt ho có đờm do virus và do vi khuẩn?

Dựa vào màu sắc đờm:

• Virus: Đờm trong, trắng đục​

• Vi khuẩn: Đờm vàng, xanh, mủ

Dựa vào triệu chứng toàn thân:

• Virus: Sốt nhẹ-vừa (38,5°C), khởi phát từ từ, mệt mỏi chung chung

• Vi khuẩn: Sốt cao (>39°C), khởi phát đột ngột, triệu chứng nặng hơn

Điều trị:

• Virus: Nghỉ ngơi, uống nhiều nước, thuốc hỗ trợ triệu chứng

• Vi khuẩn: Cần kháng sinh theo chỉ định bác sĩ

2. Có nên cố gắng khạc đờm ra không?

Có, khạc đờm là cần thiết để làm sạch đường thở, loại bỏ mầm bệnh và dịch viêm. Tuy nhiên, không nên gằn họng quá sức vì có thể gây tổn thương niêm mạc, chảy máu họng. Nên uống nhiều nước, long đờm bằng thuốc hoặc biện pháp tự nhiên để đờm dễ khạc ra.

3. Trẻ em bị ho có đờm thì chăm sóc như thế nào?

Biện pháp quan trọng:

• Vỗ rung long đờm: Kỹ thuật quan trọng nhất cho ho có đờm ở trẻ em

• Hút mũi, hút đờm: Đặc biệt với trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ chưa biết khạc đờm

• Cho trẻ uống nhiều nước ấm: Sữa ấm, nước lọc, nước súp

• Giữ ẩm phòng: Độ ẩm 50-60%​

• Nâng cao đầu giường: Giúp trẻ thở dễ hơn​

• Không tự ý dùng thuốc ho cho trẻ dưới 2 tuổi: Cần theo chỉ định bác sĩ​

4. Ho có đờm kéo dài có phải là dấu hiệu của ung thư không?

Có thể, đây là một khả năng cần được loại trừ, đặc biệt khi:​

• Ho có đờm kéo dài >3 tuần không rõ nguyên nhân

• Người hút thuốc lá lâu năm (>20 năm)​

• Đờm có máu hoặc màu nâu đen

• Kèm sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi nặng, đau ngực

• Tuổi >40, có tiền sử gia đình mắc ung thư phổi

Hành động: Đi khám ngay để được chụp X-quang ngực, CT scan hoặc các xét nghiệm cần thiết.​

Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa – Hỗ trợ giảm ho đờm hiệu quả

Với người đang tìm kiếm giải pháp thuốc trị ho có đờm từ thảo dược, Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium là lựa chọn đáng quan tâm.​

Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium là thực phẩm bảo vệ sức khỏe của Công ty Cổ phần TITAFA, với thành phần chính là AP-Bio® (chiết xuất Xuyên tâm liên chuẩn hóa) kết hợp 11 loại thảo dược quý.

Công dụng: Giúp bổ phổi, giảm ho, giảm đờm, giảm đau rát họng, giảm khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản. 

Sản phẩm đặc biệt phù hợp cho người thường xuyên nói nhiều, tiếp xúc khói bụi, ho có đờm ở người lớn, người cần sự tỉnh táo trong công việc vì không gây buồn ngủ.

Đối tượng sử dụng: Người lớn và trẻ em từ 6 tuổi trở lên bị ho, ho có đờm, đau rát họng, khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản.​

Cách dùng: Ngậm tan trong miệng, không nhai. Người lớn: 3-4 viên/ngày. Trẻ từ 6 tuổi: 2-3 viên/ngày.​

Lưu ý: Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.​

Kết luận

Ho có đờm là phản xạ bảo vệ quan trọng của cơ thể. Hiểu rõ nguyên nhân ho có đờm, ý nghĩa màu sắc đờm và áp dụng đúng cách trị ho có đờm (long đờm, không ức chế ho) giúp phục hồi nhanh chóng. 

Ho có đờm kéo dài, đờm màu xanh-vàng không cải thiện, ho ra máu là dấu hiệu cần đi khám ngay. Kết hợp biện pháp tự nhiên, thuốc trị ho có đờm phù hợp và chăm sóc đúng cách là chìa khóa điều trị hiệu quả cho cả ho có đờm ở người lớn và trẻ em.

Sản phẩm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium có thể mua tại các nhà thuốc, quầy thuốc trên toàn quốc hoặc đặt hàng trực tuyến tại website Titafa, hotline tư vấn 1900 2163