Ho Đờm Trắng Là Bệnh Gì? Nguyên Nhân Và Khi Nào Cần Gặp Bác Sĩ

Ho đờm trắng là triệu chứng phổ biến khiến nhiều người thắc mắc đờm trắng là bệnh gì và mức độ nguy hiểm ra sao. Ho ra đờm màu trắng thường có ý nghĩa khác biệt so với đờm màu vàng hay xanh. 

Bài viết này giải thích chi tiết cách trị ho đờm trắng, phân tích từng nguyên nhân từ viêm phế quản virus, GERD đến COPD, và hướng dẫn khi nào cần gặp bác sĩ.​

Ho Đờm trắng là bệnh gì?

Đờm (hay đàm, sputum) là chất nhầy dày đặc do đường hô hấp dưới (phế quản và phổi) tiết ra, có vai trò bảo vệ bằng cách bẫy vi khuẩn, virus, bụi bẩn và các hạt lạ để đào thải ra ngoài.​

Ý nghĩa của màu trắng

Đờm trắng hoặc trong (còn gọi là đờm thanh dịch) cho thấy tình trạng viêm không do mủ, tức là không có sự tham gia ồ ạt của bạch cầu trung tính để chống lại nhiễm khuẩn. Về thành phần, nó chủ yếu là:​

• Chất nhầy (mucin)

• Nước

• Một ít tế bào niêm mạc

• Kháng thể bảo vệ

Ho đờm trắng đặc hoặc ho đờm trắng dính có thể do đờm chứa nhiều mucin protein hơn, nhưng vẫn không có mủ.​

So sánh với màu đờm khác

Nhìn chung, ho đờm trắng thường liên quan đến các tình trạng ít nghiêm trọng hơn so với đờm vàng hoặc xanh lá (dấu hiệu nhiễm khuẩn). Tuy nhiên, nó vẫn có thể là dấu hiệu của các bệnh mãn tính như COPD, GERD hoặc hen suyễn cần được theo dõi và điều trị.​

Các nguyên nhân gây ho ra đờm trắng

1. Viêm phế quản cấp do virus

Đây là nguyên nhân hàng đầu của ho đờm trắng.​

Cơ chế: Trong giai đoạn đầu hoặc toàn phát của cảm lạnh, cúm, virus (như rhinovirus, coronavirus, influenza) xâm nhập và gây viêm đường thở, kích thích phế quản tăng tiết chất nhầy trong suốt hoặc màu trắng để bảo vệ niêm mạc.​

Triệu chứng đi kèm:​

• Sốt nhẹ (37.5-38.5°C)

• Mệt mỏi, ớn lạnh

• Đau họng

• Sổ mũi, nghẹt mũi

• Ho khan chuyển sang ho có đờm trắng sau 2-3 ngày

• Đau nhức cơ

Đặc điểm: Viêm phế quản virus thường tự khỏi sau 1-2 tuần, không cần kháng sinh.​

2. Trào ngược dạ dày thực quản (GERD)

Ho đờm trắng vào buổi sáng thường gặp ở bệnh nhân GERD.​

Cơ chế: Axit dạ dày trào ngược lên thực quản, cổ họng và đôi khi vào đường thở gây kích ứch mạn tính. Để tự bảo vệ, họng và đường thở tăng tiết dịch nhầy trắng loãng. Đờm do trào ngược thường có cảm giác vướng ở cổ, khó khạc.​

Triệu chứng đi kèm:​

• Ợ nóng, ợ chua (đặc biệt sau bữa ăn)

• Đắng miệng, khó chịu họng

• Ho và đờm nhiều vào buổi sáng (sau khi nằm cả đêm, axit dễ trào ngược)

• Đau ngực giữa, sau xương ức

• Khó nuốt

Lưu ý: GERD là nguyên nhân mạn tính, ho đờm trắng kéo dài hàng tháng nếu không điều trị.​

3. Bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD)

Đây là một bệnh lý nghiêm trọng, thường gặp ở người hút thuốc lá.​

Cơ chế: COPD gây viêm mạn tính và tắc nghẽn đường thở, làm tổn thương tế bào tiết nhầy. Ho khạc ra đờm trắng dính vào buổi sáng là một trong những triệu chứng kinh điển sớm nhất.​

Đặc điểm đờm: Ho đờm trắng đặc, dính, khó khạc, có thể kèm bọt khí (frothy).​

Triệu chứng đi kèm:​

• Khó thở tăng dần theo thời gian, đặc biệt khi gắng sức

• Ho mạn tính >3 tháng trong năm, ≥2 năm liên tiếp

• Thở khò khè

• Mệt mỏi, giảm sức bền

• Nhiễm trùng hô hấp tái đi tái lại

Cảnh báo: Nếu bạn là người hút thuốc lá và có triệu chứng ho đờm trắng vào buổi sáng kéo dài, cần đi khám để tầm soát COPD sớm.​

4. Hen suyễn (Asthma)

Ở một số bệnh nhân hen, cơ thể sản xuất ra ho đờm trắng trong và dính, khó khạc, đặc biệt sau một cơn hen.​

Cơ chế: Viêm mạn tính đường thở và co thắt phế quản làm tăng tiết dịch nhầy đặc quánh.​

Triệu chứng đi kèm:​

• Thở khò khè (wheezing)

• Nặng ngực, cảm giác bó chặt ngực

• Ho nhiều về đêm và sáng sớm

• Khó thở khi gắng sức hoặc tiếp xúc tác nhân kích thích

• Ho tăng khi gặp không khí lạnh, khói, bụi

5. Chảy dịch mũi sau (Postnasal drip)

Dịch nhầy từ mũi xoang chảy xuống họng, gây ho và khạc ra ho đờm trắng trong.​

Nguyên nhân:​

• Viêm mũi dị ứng (hay fever, dị ứng phấn hoa)

• Viêm xoang mạn tính

• Nhiễm virus đường hô hấp trên

Triệu chứng đi kèm:​

• Cảm giác vướng họng liên tục

• Hay hắng giọng, khạc khạc

• Nghẹt mũi, chảy nước mũi

• Đau họng nhẹ

• Ho nhiều hơn vào ban đêm (khi nằm)

Đặc điểm: Đờm thường loãng, trong hoặc trắng sữa, không đặc quánh.​

6. Phù phổi (Giai đoạn đầu) - Cảnh báo

CẢNH BÁO QUAN TRỌNG: Trong giai đoạn đầu của phù phổi do suy tim, bệnh nhân có thể ho và khạc ra ho đờm trắng có bọt.​

Cơ chế: Tim không bơm máu đủ mạnh, dẫn đến ứ máu trong phổi, dịch thấm ra phế nang tạo bọt.​

Triệu chứng nguy hiểm:​

• Khó thở dữ dội, đặc biệt khi nằm (phải ngồi dậy mới thở được)

• Ho đờm trắng có bọt (frothy sputum), lượng nhiều

• Nếu tiến triển: đờm chuyển sang màu hồng (có lẫn máu)

• Nhịp tim nhanh

• Vã mồ hôi

• Lo âu

Hành động: Đây là tình trạng CẤP CỨU, GỌI 115 NGAY nếu có các dấu hiệu trên.​

Cần làm gì khi bị ho đờm trắng?

Các biện pháp chăm sóc tại nhà

Cách trị ho đờm trắng tại nhà áp dụng cho các nguyên nhân lành tính (virus, GERD nhẹ, dị ứng):​

Uống nhiều nước ấm:​

• Mục tiêu: 2-3 lít/ngày

• Giúp làm loãng đờm, dễ khạc hơn

• Nước ấm, trà gừng, trà mật ong chanh đều tốt

Tăng độ ẩm không khí:​

• Dùng máy tạo độ ẩm (humidifier) trong phòng ngủ

• Xông hơi mũi họng 2 lần/ngày

• Tắm nước ấm, hít hơi nước

Thuốc không kê đơn:​

• Thuốc long đờm: Acetylcysteine (ACC), Ambroxol, Bromhexin - giúp tống đờm ra dễ hơn

• Tránh thuốc ức chế ho nếu có đờm (sẽ làm đờm ứ đọng)

• Tham khảo dược sĩ về liều dùng phù hợp

Tránh các tác nhân kích thích:​

• Khói thuốc lá (cả hút chủ động và thụ động)

• Bụi bẩn, không khí ô nhiễm

• Không khí lạnh, gió lạnh

• Mùi hương nồng (nước hoa, hóa chất)

Với GERD:​

• Nâng cao đầu giường 15-20cm

• Ăn nhẹ buổi tối, không ăn 3 giờ trước khi ngủ

• Tránh thức ăn cay, cà phê, socola, đồ chiên rán

Với chảy dịch mũi sau:​

• Rửa mũi bằng nước muối sinh lý 2-3 lần/ngày

• Dùng thuốc xịt mũi corticoid (theo tư vấn dược sĩ)

• Ngủ đầu cao hơn để dịch mũi không chảy xuống họng

Ho đờm trắng khi nào cần đi gặp bác sĩ?

Cần đi khám ngay nếu:​

Ho đờm trắng kéo dài:

• Ho đờm trắng kéo dài >3 tuần không rõ nguyên nhân hoặc không thuyên giảm​

• Đờm ngày càng nhiều, đặc hơn

Ho đờm trắng kèm các triệu chứng đi kèm:​

• Khó thở, thở nhanh, thở khò khè

• Sốt cao >38.5°C kéo dài >3 ngày

• Đau tức ngực, đau khi thở sâu

• Sụt cân không giải thích được (>5% trọng lượng trong 1 tháng)

• Mệt mỏi cực độ, không thể làm việc

• Đờm có lẫn máu (dù chỉ một chút)

• Khó nuốt liên tục

Đối tượng nguy cơ cao:​

• Người hút thuốc lá và có triệu chứng ho khạc đờm trắng vào buổi sáng kéo dài

• Người >65 tuổi

• Có bệnh lý nền (tim mạch, tiểu đường, suy giảm miễn dịch)

• Trẻ em 5 tuổi ho kéo dài

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

Ho đờm trắng có cần uống kháng sinh không?
Hầu hết các trường hợp không cần kháng sinh vì nguyên nhân chủ yếu là virus, GERD, dị ứng hoặc bệnh mãn tính - không do vi khuẩn. Kháng sinh chỉ được dùng khi có bằng chứng nhiễm khuẩn (đờm chuyển màu vàng/xanh, sốt cao, xét nghiệm xác định) và do bác sĩ chỉ định. Dùng kháng sinh lung tung sẽ gây kháng thuốc và không hiệu quả.​

Đờm trắng và đờm trong có khác nhau không?
Về cơ bản ý nghĩa tương tự nhau, cả hai đều cho thấy tình trạng viêm không có mủ. Đờm trong (clear) thường loãng hơn, đờm trắng (white) có thể đặc hơn do chứa nhiều protein mucin, nhưng cả hai đều không phải dấu hiệu nhiễm khuẩn.​

Làm thế nào để trị hết đờm trắng do trào ngược dạ dày?
Phải điều trị tận gốc bệnh GERD bằng:​

• Thuốc ức chế bơm proton (PPI) như Omeprazole, Esomeprazole theo đơn bác sĩ

• Thay đổi lối sống: giảm cân nếu thừa cân, không ăn khuya, nâng đầu giường

• Tránh thức ăn kích thích: cà phê, rượu, cay nồng, chiên rán

• Điều trị thường kéo dài 4-8 tuần mới thấy hiệu quả rõ rệt

Ho đờm trắng có lây không?
Bản thân đờm không lây, nhưng virus gây ra bệnh (như cảm lạnh, cúm) có thể lây qua giọt bắn khi ho, hắt hơi. Do đó, người ho cần:​

• Che miệng khi ho bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay

• Rửa tay thường xuyên

• Đeo khẩu trang khi tiếp xúc người khác

• Không dùng chung cốc chén, khăn mặt

Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium Titafa - Hỗ trợ giảm ho đờm hiệu quả

Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium có:

Công dụng: hỗ trợ cải thiện tình trạng ho, ho có đờm và hỗ trợ giảm đau họng, khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản.​

Thành phần: 

• 140mg cao khô hỗn hợp tương đương thảo mộc thô gồm Thiên môn (rễ củ) 400mg, Mạch môn (rễ củ) 400mg, Xạ can (thân rễ) 400mg, Kha tử (quả) 200mg

• Các vị thuốc quý trong y học cổ truyền có tính bổ phế, nhuận táo, hóa đờm

• Cao khô Lá thường xuân 20mg và tinh dầu Bạc hà 5mg, Gừng 1mg, Húng chanh 0,5mg giúp làm dịu họng và thông đường thở. Tỷ lệ cao khô/thảo mộc thô là 1/10.​

Đối tượng sử dụng: Trẻ em từ 6 tuổi và người lớn. Cách dùng: Ngậm từ từ trong miệng cho viên tan hết, không nhai, không nuốt nguyên viên. 

Lưu ý: Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.​

Sản phẩm có thể mua tại các nhà thuốc trên toàn quốc hoặc đặt hàng trực tuyến tại website Công ty Titafa, hotline tư vấn 1900 2163.

Kết luận

Ho đờm trắng thường có ý nghĩa lành tính hơn đờm màu vàng/xanh, nhưng cần theo dõi nguyên nhân. Đờm trắng là bệnh gì phụ thuộc vào triệu chứng đi kèm - có thể là virus nhẹ hoặc COPD nghiêm trọng. 

Cách trị ho đờm trắng bắt đầu với uống nhiều nước, tăng độ ẩm và tránh kích thích. Ho đờm trắng kéo dài >3 tuần hoặc kèm khó thở cần gặp bác sĩ ngay.