- Tư vấn sản phẩm: 1900 2163
Ho khan có đờm là triệu chứng "oái oăm" khiến nhiều người thắc mắc ho khan có đờm là bệnh gì. Vừa ho khan vừa ho có đờm tạo cảm giác mâu thuẫn - ho khô rát nhưng vẫn khạc ra được đờm đặc, dính.
Ho khan nhưng có đờm ở cổ phản ánh tình trạng viêm và tăng tiết dịch nhầy đặc thù. Bài viết này phân tích chi tiết cách trị ho khan có đờm và khi nào cần đi khám.
Ho khan có đờm là tình trạng bệnh nhân cảm thấy:
Cơn ho chủ yếu là khô, rát, ngứa cổ họng
Không bật ra nhiều đờm như ho có đờm điển hình
Không có tiếng ho "lùng bùng" ướt át
Tuy nhiên, sau một cơn ho gắng sức, vẫn khạc ra được một ít đờm đặc, quánh dính
Ho khan có đờm đặc thường có kết cấu giống lòng trắng trứng
Tại sao lại "vừa khan vừa có đờm"?
Cảm giác "khan":
Do niêm mạc họng bị viêm, khô và kích ứng
Thụ thể ho (cough receptors) ở họng bị kích hoạt liên tục
Tạo cảm giác ngứa, rát, khô ráp
Ho không tạo tiếng ướt như ho có đờm thông thường
Phần "có đờm":
Dịch nhầy (mucus) vẫn được sản xuất ở sâu hơn trong phế quản hoặc bám dính ở thành sau họng
Đờm quá đặc và dính (thick sticky mucus) nên không thể dễ dàng tống ra ngoài
Cần ho nhiều lần, gắng sức mới khạc được một ít
Đờm thường có màu trắng hoặc trong.
Tại sao đờm lại đặc và dính?
Mất nước: Niêm mạc bị viêm, khô, sản xuất đờm đặc hơn bình thường
Protein mucin: Tăng nồng độ protein mucin trong đờm, làm tăng độ nhớt
Tế bào viêm: Bạch cầu, tế bào chết làm đờm đặc hơn
Môi trường: Không khí khô, thiếu nước làm tình trạng tồi tệ hơn
Ho khan có đờm không phải là hai loại ho riêng biệt, mà là một kiểu ho hỗn hợp (mixed cough pattern). Nó phản ánh một tình trạng viêm và tăng tiết dịch nhầy đặc thù, cần được điều trị theo hướng vừa làm dịu họng, vừa long đờm.
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất của ho khan có đờm.
Cơ chế giai đoạn chuyển tiếp:
Chiều hướng 1 - Từ khan sang có đờm:
Ngày 1-2: Ho khan do kích ứng virus
Ngày 3-5: Đường thở bắt đầu tiết đờm
Giai đoạn "giao thời": Ho vẫn cảm giác khan nhưng đã có đờm đặc
Ngày 6-10: Chuyển hoàn toàn sang ho có đờm ướt
Chiều hướng 2 - Từ có đờm về khan:
Sau giai đoạn ho có đờm ồ ạt (ngày 5-7)
Đờm ít dần và đặc lại
Gây ra ho khan có đờm dính khó khạc
Dần chuyển sang ho khan hoàn toàn khi khỏi bệnh
Triệu chứng đi kèm:
Sốt nhẹ đến trung bình
Sổ mũi, nghẹt mũi
Đau họng
Mệt mỏi
Thường tự khỏi sau 7-14 ngày
Đây là nguyên nhân rất điển hình của ho khan có đờm kéo dài.
Cơ chế hen suyễn:
Đường thở bị viêm mạn tính và co thắt (bronchoconstriction)
Niêm mạc sưng, nhạy cảm
Cơn ho thường là ho khan, dai dẳng, co thắt
Tăng tiết dịch nhầy đặc và rất dính (giống lòng trắng trứng)
Đờm khó khạc ra do đường thở bị co thắt
Triệu chứng đặc trưng:
Cơn ho hen:
Ho nhiều về đêm và sáng sớm
Ho khi gắng sức, vận động
Ho khi gặp không khí lạnh, khói bụi
Kèm theo nặng ngực, tức ngực
Thở khò khè (wheezing) đặc trưng
Đờm đặc biệt:
Ho khan có đờm đặc màu trắng hoặc trong
Kết cấu dính như chất nhầy (gel-like)
Rất khó khạc, cần ho nhiều lần
Lượng ít nhưng rất quánh
Yếu tố kích thích:
Phấn hoa, bụi nhà, lông thú cưng
Khói thuốc, khí ô nhiễm
Không khí lạnh
Gắng sức mạnh
Stress
Lưu ý: Trẻ em ho khan có đờm kéo dài cần nghĩ đến hen suyễn, đặc biệt nếu có tiền sử gia đình mắc hen hoặc dị ứng.
Đặc biệt ở người hút thuốc lá hoặc tiếp xúc khói bụi lâu năm.
Cơ chế:
Niêm mạc phế quản bị viêm mạn tính
Tế bào tiết nhầy (goblet cells) tăng sinh
Tăng tiết đờm nhưng khả năng tống đờm giảm
Giai đoạn đầu: Cơn ho có thể khô, kích ứng
Sau đó khạc ra một ít đờm trắng, dính vào buổi sáng
Triệu chứng gợi ý:
Viêm phế quản mãn tính:
Ho kéo dài >3 tháng trong năm, ≥2 năm liên tiếp
Ho khan có đờm vào buổi sáng nhiều nhất
Đờm trắng hoặc xám (do khói thuốc)
Tăng lượng đờm khi có đợt cấp
COPD giai đoạn đầu:
Ho khan có đờm khó thở khi gắng sức
Khó thở tăng dần theo thời gian
Thở khò khè nhẹ
Mệt mỏi, giảm thể lực
Yếu tố nguy cơ:
Hút thuốc lá >10 năm
Làm việc trong môi trường ô nhiễm
Tuổi >40
Cả hai tình trạng này đều gây kích ứng họng mạn tính.
GERD gây ho:
Cơ chế:
Axit dạ dày trào ngược lên thực quản, cổ họng
Gây kích ứng, viêm niêm mạc họng
Kích hoạt phản xạ ho (reflux cough)
Họng tăng tiết dịch nhầy đặc để tự bảo vệ khỏi axit
Gây ra ho khan nhưng có đờm ở cổ
Triệu chứng:
Ho khan kéo dài, đặc biệt về đêm và buổi sáng
Ợ nóng, ợ chua
Cảm giác vướng cổ họng
Khàn tiếng
Ho khan có đờm đặc màu trắng, loãng
Chảy dịch mũi sau (Postnasal drip):
Cơ chế:
Dịch nhầy từ mũi xoang chảy xuống thành sau họng
Gây kích ứng liên tục
Tạo cảm giác vướng, ngứa họng
Ho khan có đờm do dịch mũi tích tụ ở họng
Triệu chứng:
Cảm giác có chất lỏng chảy xuống họng
Hay hắng giọng
Ho khan có đờm vào ban đêm (khi nằm)
Nghẹt mũi, chảy nước mũi
Nguyên nhân gây chảy dịch mũi sau:
Viêm mũi dị ứng
Viêm xoang mãn tính
Nhiễm virus đường hô hấp trên
Cách trị ho khan có đờm cần giải quyết cả hai vấn đề.
Uống nhiều nước ấm:
Mục tiêu: 2-3 lít/ngày
Giữ ẩm niêm mạc họng
Làm loãng đờm đặc
Nước ấm tốt hơn nước lạnh
Súc họng nước muối ấm:
1 thìa cà phê muối + 250ml nước ấm
Súc 2-3 phút, 3-4 lần/ngày
Giảm viêm, sát khuẩn
Làm dịu cảm giác ngứa rát
Ngậm mật ong, viên ngậm thảo dược:
Mật ong: Ngậm 1 thìa cà phê, nuốt từ từ
Viên ngậm: Chọn loại có bạc hà, kha tử, xạ can
Tạo lớp màng bảo vệ niêm mạc
Giảm kích ứng, ức chế phản xạ ho
Sử dụng máy tạo độ ẩm:
Đặt trong phòng ngủ
Độ ẩm lý tưởng: 40-60%
Giảm khô họng, giảm ho ban đêm
Đặc biệt hữu ích mùa đông
Thuốc long đờm (tiêu nhầy):
Các loại hiệu quả:
Acetylcysteine (ACC): 600mg/ngày, phá vỡ liên kết disulfide trong đờm
Bromhexin: 8mg x 3 lần/ngày, tăng tiết dịch phế quản loãng
Ambroxol: 30mg x 3 lần/ngày, làm loãng đờm, tăng vận động lông mao
Cơ chế: Các thuốc này rất hiệu quả trong việc phá vỡ cấu trúc đờm đặc, biến đờm dính thành đờm loãng dễ khạc.
Trà thảo dược hóa đờm:
Trà gừng: Gừng tươi 10g + nước, đun sôi
Trà lá húng chanh: Húng chanh tươi hoặc khô hãm nước
Trà cam thảo: 3-5g cam thảo sắc nước
Uống ấm, 2-3 lần/ngày
Xông hơi mũi họng:
Xông hơi nước ấm hoặc tinh dầu bạc hà
10-15 phút, 2 lần/ngày
Làm ẩm đường thở, long đờm
Ho khan có đờm là bệnh gì cần được xác định để điều trị đúng.
Nếu do hen suyễn:
Thuốc xịt dự phòng: Corticosteroid hít (Fluticasone, Budesonide)
Thuốc giãn phế quản: Salbutamol khi có cơn
Kiểm soát yếu tố kích thích: Tránh dị ứng nguyên
Theo dõi chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa
Nếu do trào ngược (GERD):
Thuốc ức chế bơm proton (PPI): Omeprazole, Esomeprazole
Thay đổi lối sống:
Không ăn trước khi ngủ 3 giờ
Nâng đầu giường 15-20cm
Giảm cân nếu thừa cân
Tránh cà phê, rượu, cay nồng
Nếu do viêm xoang:
Rửa mũi nước muối 2-3 lần/ngày
Xịt mũi corticoid: Fluticasone, Mometasone
Kháng sinh nếu viêm xoang do vi khuẩn (theo chỉ định bác sĩ)
Điều trị dị ứng nếu có
Ho khan có đờm kéo dài cần được đánh giá y khoa.
Ho kéo dài >3 tuần không thuyên giảm
Triệu chứng ngày càng nặng hơn
Ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt
Cần đi khám ngay nếu:
Ho khan có đờm khó thở, thở nặng
Thở khò khè nặng, tức ngực
Ho khan có đờm ra máu (hemoptysis) - dù chỉ một chút
Ho khan có đờm xanh hoặc vàng đặc (dấu hiệu nhiễm khuẩn)
Sốt cao >38.5°C kéo dài >3 ngày
Sụt cân không rõ nguyên nhân
Đau ngực khi thở sâu
Cần khám sớm hơn nếu:
Hút thuốc lá hoặc tiền sử hút thuốc
Tiền sử gia đình mắc bệnh hô hấp (hen, COPD, ung thư phổi)
Trẻ em ho khan có đờm kéo dài >2 tuần
Người >65 tuổi
Có bệnh nền (tim mạch, tiểu đường, suy giảm miễn dịch)
Nên khám:
Khoa Hô hấp: Để đánh giá chức năng phổi, loại trừ hen, COPD
Khoa Tai Mũi Họng: Nếu nghi ngờ viêm xoang, chảy dịch mũi sau
Khoa Tiêu hóa: Nếu nghi ngờ trào ngược dạ dày
Nên ưu tiên thuốc long đờm để giải quyết gốc rễ là đờm dính, đặc. Thuốc long đờm (Acetylcysteine, Ambroxol) giúp làm loãng đờm, dễ khạc ra, giảm kích ứng họng. Chỉ dùng thuốc giảm ho (dextromethorphan, codein) nếu cơn ho quá dữ dội, gây mất ngủ và theo tư vấn của dược sĩ. Không nên dùng thuốc ức chế ho khi có đờm vì sẽ làm ứ đọng đờm trong phổi.
Bản thân triệu chứng không quá nguy hiểm, thường là biểu hiện của nhiễm trùng nhẹ hoặc kích ứng. Tuy nhiên, nguyên nhân gây ra nó - như hen suyễn, COPD, trào ngược dạ dày - thì cần được quản lý chặt chẽ. Nếu không điều trị, hen suyễn có thể gây cơn hen nặng nguy hiểm tính mạng, COPD tiến triển gây suy hô hấp.
Ho do cảm lạnh:
Thường tự hết sau 1-2 tuần
Kèm sốt, sổ mũi, đau họng
Cải thiện dần từng ngày
Không tái đi tái lại
Ho do hen suyễn:
Thường tái đi tái lại, mạn tính
Nặng hơn về đêm và sáng sớm
Ho khi gặp yếu tố kích thích (khói, bụi, không khí lạnh, gắng sức)
Kèm thở khò khè, nặng ngực
Có đáp ứng tốt với thuốc giãn phế quản
Nên:
Uống nhiều nước ấm: 2-3 lít/ngày
Ăn nhiều rau củ quả (vitamin C)
Canh súp nóng, cháo loãng
Trái cây giàu nước (cam, bưởi, lê)
Tránh:
Đồ lạnh: Kem, nước đá, nước ngọt lạnh
Cay nóng: Ớt, tiêu, gừng quá nhiều
Dầu mỡ: Chiên rán, thức ăn nhiều dầu
Đồ ngọt quá (làm đờm đặc hơn)
Sữa (một số người cảm thấy tăng đờm)
Viên ngậm Thiên Môn 400 Bổ Phổi Premium: là thực phẩm bảo vệ sức khỏe với công dụng hỗ trợ cải thiện tình trạng ho, ho có đờm và hỗ trợ giảm đau họng, khản tiếng do viêm họng, viêm phế quản.
Sản phẩm chứa 140mg cao khô hỗn hợp tương đương thảo mộc thô gồm Thiên môn (rễ củ) 400mg, Mạch môn (rễ củ) 400mg, Xạ can (thân rễ) 400mg, Kha tử (quả) 200mg — các vị thuốc quý trong y học cổ truyền có tính bổ phế, nhuận táo, hóa đờm; cùng cao khô Lá thường xuân 20mg và tinh dầu Bạc hà 5mg, Gừng 1mg, Húng chanh 0,5mg.
Đối tượng sử dụng: Trẻ em từ 6 tuổi và người lớn.
Cách dùng: Ngậm từ từ trong miệng cho viên tan hết.
Sản phẩm có thể mua tại các nhà thuốc trên toàn quốc hoặc đặt hàng trực tuyến tại website shop Titafa, hotline tư vấn 1900 2163.
*Lưu ý: Thực phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
Ho khan có đờm là triệu chứng hỗn hợp phản ánh tình trạng viêm và tăng tiết dịch nhầy đặc. Ho khan có đờm là bệnh gì phụ thuộc nguyên nhân - từ cảm lạnh đơn giản đến hen suyễn cần quản lý.
Cách trị ho khan có đờm hiệu quả là vừa làm dịu họng, vừa long đờm bằng thuốc và uống nhiều nước. Ho khan có đờm kéo dài >3 tuần hoặc kèm khó thở cần đi khám.
Ho khan có đờm là triệu chứng hỗn hợp phản ánh tình trạng viêm và tăng tiết dịch nhầy đặc.
Ho đờm có mùi tanh là dấu hiệu nhiễm khuẩn kỵ khí nặng, thường do áp xe phổi, giãn phế quản hoặc viêm phổi hoại tử.
Ho ra đờm xanh là dấu hiệu nhiễm khuẩn quan trọng do enzyme myeloperoxidase từ bạch cầu trung tính tạo ra. Đờm xanh là bệnh gì phụ thuộc vào triệu chứng - có thể từ viêm phế quản đến viêm phổi...
Ngứa họng ho có đờm là tổ hợp triệu chứng khó chịu khiến nhiều người thắc mắc nguyên nhân và cách trị ngứa họng ho có đờm hiệu quả.
Ho có đờm ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 1 tuổi khiến nhiều bậc phụ huynh lo lắng.
